Những điều cần lưu ý khi cho trẻ dùng kháng sinh

Kháng sinh không phải là thuốc trị bách bệnh.

Để tránh tai biến loạn khuẩn đường ruột do kháng sinh, sau khi trẻ dùng loại thuốc này bằng đường uống, nên cho trẻ ăn sữa chua hoặc uống thêm thuốc ổn định tạp khuẩn ruột (như biolactyl, antibio). Điều này có tác dụng cấy lại vi khuẩn có ích trong ruột đã bị kháng sinh làm tổn hại.

Kháng sinh là loại thuốc có khả năng tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển các loại vi khuẩn hay vi nấm gây bệnh. Nó chỉ được dùng trong các bệnh nhiễm khuẩn nhằm chống lại mầm bệnh đó. Tuy nhiên, một loại kháng sinh không trị được tất cả các bệnh nhiễm khuẩn. Có loại kháng sinh thích hợp trị bệnh này mà không hiệu quả khi trị bệnh khác. Đối với trẻ em, kháng sinh có thể gây ra những tai biến như:

- Dị ứng: Trường hợp nhẹ chỉ nổi mề đay, ban đỏ, ngứa. Trường hợp nặng (thường do tiêm thuốc) có thể bị sốc phản vệ, dẫn đến chết người.

- Nhiễm độc: Các cơ quan dễ bị nhiễm độc do kháng sinh là gan, thận (thường do tetracyclin, sulfamid), hệ máu (thường do cloramphenicol, sulfamid), thần kinh thính giác (streptomycin, gentamycin gây điếc), xương răng (tetracyclin làm răng có màu vàng xám vĩnh viễn).

- Loạn khuẩn đường ruột: Thường xảy ra khi sử dụng lâu ngày bằng đường uống các kháng sinh có phổ kháng khuẩn rộng như ampicillin, tetracyclin, cloramphenicol, lincomycin, oleandomycin. Các kháng sinh này không chỉ tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh mà còn tiêu diệt luôn vi khuẩn có lợi trong ruột, gây tiêu chảy, dẫn đến mất nước nghiêm trọng và làm xuất hiện các bệnh thiếu vitamin.

Để tránh những tai biến kể trên, trong việc sử dụng kháng sinh cho trẻ, cha mẹ cần lưu ý:

1. Không phải cứ bị sốt là dùng kháng sinh.

Một số bệnh nhiễm khuẩn thường có triệu chứng sốt; nhưng không phải tất cả các trường hợp sốt đều do nhiễm khuẩn. Ví dụ, trẻ có thể bị sốt do mọc răng hoặc bị cảm nắng. Vì vậy, khi trẻ sốt thì đừng vội cho dùng kháng sinh ngay mà hãy tìm cách hạ nhiệt cho trẻ bằng thuốc paracetamol hoặc đắp trán, lau mình bằng khăn nhúng nước mát.

2. Không phải cứ bị viêm mũi, sổ mũi, viêm hầu họng là dùng kháng sinh.

Nếu trẻ nhiễm virus thì kháng sinh chẳng những không có tác dụng mà còn có thể gây kháng thuốc về sau. Trong trường hợp này, nếu trẻ sốt, chỉ nên cho dùng thuốc hạ nhiệt, hút sạch mũi, nhỏ vào mũi nước muối sinh lý 0,9%. Không nên nài nỉ thầy thuốc cho con em mình dùng kháng sinh.

Tuy nhiên, trong trường hợp nhiễm virus kèm theo bội nhiễm vi khuẩn (triệu chứng viêm nhiễm kéo dài không bớt và có xu hướng nặng hơn) thì việc dùng kháng sinh là cần thiết.

3. Có nhiều loại kháng sinh không được dùng cho trẻ.

Đối với trẻ sơ sinh, không được dùng các thuốc tetracyclin, cloramphenicol, acid nalidixic, quinolon, lincomycin, các sulfamid phối hợp (bactrim, cotrim, biseptol).

Có nhiều kháng sinh không được dùng cho phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú vì thuốc ảnh hưởng xấu đến thai nhi hoặc cho trẻ nhỏ. Vì vậy, việc chỉ định thuốc kháng sinh cho trẻ và những phụ nữ này phải do thầy thuốc đảm nhận.

Đối với trẻ dưới 7 tuổi, không cho sử dụng thuốc tetracyclin vì kháng sinh này ảnh hưởng đến mầm răng đang phát triển, làm răng bị nhuộm màu vàng xám vĩnh viễn.

Đối với trẻ đang phát triển chiều cao (thậm chí dưới 18 tuổi), không nên dùng thuốc fluoroquinolon (norfloxacin, ofloxacin, pefloxacin...). Các thử nghiệm trên chuột cho thấy, loại kháng sinh này gây loạn dưỡng sụn trên cơ thể chưa trưởng thành.

4. Cách xử trí khi trẻ bị dị ứng kháng sinh

Nếu trẻ bị nổi mề đay, ngứa, khó thở hoặc có phản ứng nghiêm trọng khác khi đang dùng kháng sinh thì phải ngưng dùng kháng sinh đó ngay (nếu cần, phải chở đi bệnh viện cấp cứu) và không bao giờ cho dùng lại nữa. Những lần sau, khi đi khám, cần cho thầy thuốc biết tên kháng sinh mà trẻ không chấp nhận để được chỉ định loại kháng sinh khác.

5. Cách tránh nhờn thuốc

Nên cho dùng kháng sinh theo đúng liều lượng mà thầy thuốc đã chỉ định, không ngưng thuốc nửa chừng (dù thấy triệu chứng bệnh có vẻ đỡ). Thông thường, mỗi đợt dùng kháng sinh phải kéo dài 5-7 ngày. Nếu uống được 5 ngày thấy đỡ thì nên uống thêm 2-4 ngày nữa. Nếu không thấy đỡ, sau 3 ngày nên cho trẻ đến thầy thuốc khám bệnh.

Ngoài ra, đối với một số kháng sinh thông dụng như ampicillin, erythromycin, amoxicillin, nên cho trẻ uống sau bữa ăn 2 giờ để tăng sự hấp thu thuốc vào cơ thể.

TS Nguyễn Hữu Đức, Người Lao Động