Quyền xem xét dẫn độ của tòa cấp tỉnh chưa khả thi

Cựu bộ trưởng Tư pháp Nguyễn Đình Lộc. Ảnh: TTXVN.

Nội dung chủ đạo của dự luật Tương trợ tư pháp, được Quốc hội thảo luận ngày 10/11, là quyền xem xét dẫn độ có trao cho tòa án cấp tỉnh hay không. Chánh án TAND Tối cao Nguyễn Văn Hiện là đại biểu đầu tiên đưa ra ý kiến phản bác, cho rằng điều này hoàn toàn không khả thi, trái với nguyên tắc xét xử của Việt Nam.

Ông Hiện nêu nguyên tắc xét xử của Việt Nam là theo 2 cấp: sơ thẩm và phúc thẩm. "Dự thảo giao tòa án cấp tỉnh xét xử rồi thực hiện ngay việc dẫn độ liệu đã phù hợp chưa? Phiên tòa được mở sẽ theo tình trình tự tố tụng nào, quyết định của tòa có giá trị như bản án sơ thẩm hay phúc thẩm? Sự tham gia của viện kiểm sát, thẩm phán, luật sư và đương sự ra sao?", ông Hiện đặt ra hàng loạt câu hỏi. Cuối cùng, người đứng đầu ngành tòa án cho rằng "sửa lại toàn bộ tinh thần của quy định này".

Những băn khoăn của ông Hiện cũng là điều Ủy ban Pháp luật đã đưa ra khi thẩm tra dự án luật trên. Ủy ban yêu cầu: "Làm rõ người có thẩm quyền ra quyết định dẫn độ là chánh án hay thẩm phán toà án nhân dân cấp tỉnh và có áp dụng trình tự phúc thẩm, giám đốc thẩm đối với việc này hay không".

Theo luật hiện hành, quyết định dẫn độ thuộc cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự: công an, viện kiểm sát, tòa án. Chính phủ đề nghị xem xét giao thẩm quyền này cho toà án nhân dân cấp tỉnh, nơi người bị yêu cầu dẫn độ đang bị giam giữ hoặc cư trú. Điều này phù hợp với đa số nước, tức là trước khi ra quyết định dẫn độ, toà án cần mở phiên toà để xem xét. Mặt khác, việc giao cho toà án thẩm quyền này cũng nhằm đảm bảo người bị yêu cầu dẫn độ có quyền tự bảo vệ mình trước một yêu cầu dẫn độ của nước ngoài. 

Vai trò Chính phủ mờ nhạt trong tương trợ tư pháp

Dự luật quy định giao cho 5 cơ quan làm đầu mối ở trung ương về tương trợ tư pháp của Việt Nam gồm: Bộ Tư pháp, VKSND tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao. Giải thích cho quy định này, Ban soạn thảo lập luận, nếu tập trung tất cả đầu mối vào một cơ quan thì có lợi trong quan hệ quốc tế theo cơ chế một cửa (one stop), có thể giải quyết được tập trung các vấn đề cấp bách. Nhưng về mặt đối nội thì cũng gặp không ít khó khăn, nhất là về cơ cấu tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, điều kiện vật chất, nguồn nhân lực để thực hiện.

Cựu bộ trưởng tư pháp Nguyễn Đình Lộc phân tích, hoạt động tương trợ tư pháp mang tính chất nhà nước, nhưng trong dự thảo không thấy bóng dáng của Chính phủ. Theo ông đây là vấn đề nhạy cảm, không thể thiếu vắng vai trò của Chính phủ. Đồng tình với ý kiến này, ông Phan Trung Lý cho là hỗ trợ tư pháp cần có cơ quan quản lý chung.

Đại biểu Nguyễn Đức Dũng đánh giá: "Quy định về quản lý nhà nước trong luật này rất lạ, tôi chưa thấy luật nào như thế này". Theo quan điểm của ông Dũng, không nên dàn trải ra nhiều cơ quan mà phải quy định cơ quan quản lý chung, thống nhất về tương trợ tư pháp. "Giao Bộ Tư pháp giúp chính phủ quản lý. Còn tòa án, VKS, Bộ Công an là cơ quan thừa hành, phối hợp thực hiện:", ông đề xuất.

Cựu bộ trưởng ngoại giao Nguyễn Dy Niên cũng cho rằng "bóng dáng của Chính phủ còn mờ nhạt, cần có một cơ quan đầu mối". Ông dẫn ra thực tế, một số cơ quan đại diện ngoại giao nước ngoài ở Hà Nội tỏ thái độ không đồng ý với việc nhiều cơ quan của Việt Nam thường gửi thẳng công văn sang bên họ để giải quyết vấn đề nào đó. Phía nước ngoài cho rằng không nên gửi trực tiếp như vậy, phải thông qua con đường ngoại giao.

Anh Thư