Chất lượng điều tra, xét xử cần được nâng cao

Chiều nay, đoàn giám sát của Ủy ban Pháp luật Quốc hội đã có buổi họp thông báo về kết quả giám sát trong 2 ngày qua tại TP HCM. Thay mặt đoàn, Phó chủ nhiệm Ủy ban Trần Thế Vượng nhiều lần nhấn mạnh đến chất lượng điều tra, xét xử của các cơ quan tư pháp.

Theo ông Vượng, mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng các cơ quan tư pháp ở TP HCM vẫn còn nhiều vướng mắc cần sớm khắc phục. Trong 9 tháng qua, Công an TP HCM đã bắt khẩn cấp, bắt quả tang khoảng 2.700 vụ, nhưng có tới 36 trường hợp phải hủy bỏ do thiếu chứng cứ, chưa đáng truy cứu trách nhiệm hình sự... Ông Vượng cho rằng con số này "đáng lo ngại" vì biện pháp bắt khẩn cấp rất dễ gây tổn thất đến quyền công dân. "Cần phải cân nhắc hết sức cẩn thận, tính toán kỹ lưỡng để đảm bảo chất lượng khi bắt giữ. Đối với những trường hợp sau khi bắt khẩn cấp mà VKS không phê chuẩn thì lập tức phải trả tự do ngay", ông nói. Con số 628 (chiếm 10%) vụ mà VKS đã hoàn trả cho cơ quan công an vì thiếu chứng cứ, vi phạm thủ tục tố tụng chứng tỏ chất lượng điều tra còn hạn chế.

Đối với ngành tòa án, đoàn giám sát nhấn mạnh đến việc có tới gần 1.700 vụ án quá hạn, có tới 28 vụ án quá thời gian quy định từ 1 đến 2 năm. Mặc dù có nhiều khó khăn về nhân lực, nhưng tỷ lệ án quá hạn như trên là lớn. Thực trạng này ảnh hưởng đến quyền lợi của các bị can. Những bị can thường phải sống trong điều kiện rất khó khăn nên phải hạn chế đến mức thấp nhất việc tạm giam quá lâu. Điều này cũng dễ dẫn tới thực trạng khác nữa là việc "các thẩm phán hay hợp thức hóa thời gian tạm giam của các bị cáo (tức là tuyên mức án bằng với thời gian từ ngày bị giam đến ngày đưa ra xét xử) để tránh khiếu nại.

Việc tăng thẩm quyền tại 8 quận trong TP HCM cũng được nhắc tới trong cuộc họp. Băn khoăn nhất là trình độ nghiệp vụ của những người tiến hành tố tụng tại các quận này. Trước đó, ông Nguyễn Đức Chính, Giám đốc Sở Tư pháp cũng đã nhấn mạnh đến thực trạng có đến 50% điều tra viên của các cơ quan điều tra tại các quận này chỉ có trình độ Trung học cảnh sát và được đào tạo sơ sài.

Liên quan đến vấn đề chất lượng xét xử, công tác của VKS cũng được đoàn giám sát nêu ý kiến "VKS hai cấp tại TP HCM đã có nhiều cố gắng thụ lý một số lượng án lớn là đáng khích lệ, nhưng tình trạng trả hồ sơ điều tra bổ sung vẫn còn nhiều, số lượng án hủy, án sửa vẫn còn cao".

Trên cơ sở những bất cập, vướng mắc đó, đoàn giám sát thẳng thắn yêu cầu cơ quan công an phải nâng cao chất lượng điều tra bằng cách phân tích rõ những trường hợp bị đình chỉ, bị trả hồ sơ để điều tra bổ sung... VKS phải đôn đốc, kiến nghị với tòa án khi ra bản án, quyết định thi hành án chậm, phải xem xét đến việc hoãn phiên tòa có đúng nguyên tắc, có chính đáng không? Sắp tới, các cơ quan tố tụng cần triển khai mạnh mẽ chủ trương của Đảng và Nhà nước về cải cách tư pháp.

Thanh Hải