VKS có nên tham gia tố tụng ở phiên tòa dân sự?

Đại biểu Quốc hội lần lượt phát biểu. Ảnh: Anh Tuấn.

Quốc hội dành ngày 15/5 để nghe và thảo luận về dự án Bộ Luật tố tụng dân sự. Vấn đề được tranh luận nhiều nhất là vai trò của VKS trong phiên tòa dân sự, về trách nhiệm bồi thường của tòa án khi áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Vũ Đức Khiển, có hai loại ý kiến khác nhau về việc tham gia tố tụng của VKS trong phiên tòa dân sự. Loại thứ nhất cho rằng cần quy định VKS tham gia tất cả phiên tòa dân sự và phát biểu quan điểm của mình về việc giải quyết vụ án nhằm góp phần nâng cao chất lượng xét xử, bảo đảm giải quyết vụ việc theo đúng quy định của pháp luật. Quy định này cũng phù hợp với khoản 3, điều 21, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân. Loại ý kiến thứ hai cho rằng VKS chỉ tham gia tòa đối với vụ án có khiếu nại của đương sự về việc thu nhập chứng cứ của tòa, những vụ án mà VKS kháng nghị bản án, quyết định của tòa án.

Đại biểu Đỗ Trọng Ngoạn ủng hộ ý kiến thứ nhất. Ông cho rằng phải bất đắc dĩ lắm, phải không còn con đường hòa giải nào khác, người dân mới đem vụ việc ra tòa. Hiện nay nhiều trường hợp dân kiện quan chức, lãnh đạo tỉnh và như thế vị trí của dân sẽ thấp hơn vì họ không am hiểu pháp luật, không có điều kiện thu nhập đầy đủ chứng cứ cho mình. Nếu tham gia tranh tụng tại tòa, họ sẽ là người yếu thế. Do đó đại biểu Ngoạn khẳng định cần có sự tham gia của VKS để bảo vệ quyền lợi của người dân, để thực hiện vai trò giám sát.

Đối lập với ý kiến của ông Ngoạn, đại biểu Nguyễn Đức Dũng khẳng định VKS không nên tham gia các phiên tòa dân sự. Bởi khác với tố tụng hình sự, nguyên tắc cơ bản của tố tụng dân sự "cốt ở đôi bên", các đương sự tự định đoạt, tự bảo vệ. "Bây giờ trong phiên tòa, hai bên tranh cãi, tòa án làm trọng tài. Vậy VKS ngồi đấy để làm gì? Họ có phải là người tố tụng không, trong khi không được hỏi, chỉ được phát biểu ý kiến?", ông Dũng nói. Theo đại biểu này, nếu VKS thực hiện vai trò giám sát hoạt động tư pháp thì không cần thiết phải ngồi ở hàng ghế trên, mà có thể ngồi ở dưới giống như những người dân đến tham dự.

Điều 84 của dự án luật quy định việc thu thập chứng cứ cũng gây tranh cãi cho các đại biểu Quốc hội. Theo dự luật thì trong trường hợp đương sự không thể tự mình thu thập chứng cứ và có yêu cầu thì thẩm phán có thể tiến hành một hoặc một số biện pháp để thu thập. Đại biểu Nguyễn Đức Dũng không đồng tình với quy định này bởi nguyên tắc cơ bản của tố tụng dân sự là các đương sự bình đẳng trước pháp luật. "Theo tinh thần cải cách tư pháp, chúng ta nên đề cao trách nhiệm của đương sự, để họ tự thu thập chứng cứ. Nếu họ không làm được thì có thể nhờ các trung tâm trợ giúp pháp lý (hiện khá phát triển), còn tòa chỉ nên giúp đỡ, tạo điều kiện", ông Dũng nói.

Về trách nhiệm bồi thường của tòa án trong việc áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời (điều 99), nhiều đại biểu không đồng tình với quy định như trong dự án Bộ luật. Theo đó, tòa chỉ chịu trách nhiệm bồi thường cho người bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong trường hợp tòa tự mình áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời; tòa áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời khác với biện pháp khẩn cấp tạm thời đã được đương sự yêu cầu; quyết định biện pháp khẩn cấp tạm thời vượt quá yêu cầu.

Đại biểu Đinh Hữu Tới và Nguyễn Đức Dũng đều cho rằng phải xác định rõ trách nhiệm nghề nghiệp và năng lực pháp lý của thẩm phán khi áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng. Nếu tòa làm không đúng thì phải chịu trách nhiệm liên đới với đương sự. Bởi bây giờ mọi người đều tự chịu trách nhiệm trước trước hành vi của mình, tòa án làm sai, gây thiệt hại thì tòa có trách nhiệm bồi thường.

Mặc dù dự án Bộ luật tố tụng dân sự đã được đại biểu Quốc hội thảo luận, cho ý kiến tại kỳ họp thứ 4 và theo kế hoạch kỳ họp này sẽ được thông qua, tuy nhiên có đại biểu vẫn đề nghị phải xem xét lại phạm vi điều chỉnh của Bộ luật. Bởi Bộ luật tố tụng dân sự thì chỉ có phần tố và tụng, không thể có phần thi hành án. Việc này đã có Pháp lệnh thi hành án dân sự điều chỉnh. Hơn nữa, trong chương trình xây dựng luật của Quốc hội cũng có Bộ luật thi hành án.

Bộ luật tố tụng dân sự tiếp tục được thảo luận vào sáng thứ hai tuần sau và dự kiến được Quốc hội biểu quyết thông qua vào ngày 27/5.

Như Trang