Án có nhân tố nước ngoài: Ai phiên dịch tại tòa?

Tại nhiều vụ án có bị cáo là người ngoại quốc, tòa mời người phiên dịch làm cầu nối giữa HĐXX và họ. Tuy nhiên, chất lượng và trình độ của người dịch đã để lại ấn tượng không hay với người tham dự phiên tòa, xảy ra tình trạng nói một đằng dịch một nẻo.

Ngày 6/5, TAND TP HCM mở phiên tòa sơ thẩm xét xử hai người Cameroon về tội lừa đảo. Chỉ với vài câu hỏi rất đơn giản về tên tuổi, nghề nghiệp, địa chỉ, hoàn cảnh gia đình vợ con..., các bị cáo phải liên tục yêu cầu phiên dịch nói lại cho rõ hoặc nói chậm lại. Cứ thế, phần kiểm tra lý lịch, giải thích quyền, nghĩa vụ cho các bị cáo kéo dài hơn 1 giờ đồng hồ. Người tham dự phiên tòa cảm nhận trình độ của phiên dịch viên “có vấn đề”.

Trong rất nhiều phiên tòa hình sự khác, chất lượng phiên dịch cũng cần đặt ra. Có nhiều vụ giữa bị cáo, bị hại là người nước ngoài và phiên dịch viên phải sử dụng thêm ngôn ngữ “tay” mới hiểu được nhau.

Thông thường khi mở phiên tòa xét xử bị cáo là người nước ngoài, TAND TP HCM gửi công văn cho Sở Ngoại vụ để nhờ cử người phiên dịch. Song không phải lúc nào yêu cầu này cũng được đáp ứng vì Sở cũng không có chức năng đào tạo, cung cấp phiên dịch viên cho tòa. Vì thế trong quá trình chuẩn bị xét xử, các thẩm phán, thư ký thụ lý vụ án thường tự liên hệ để tìm người dịch.

Theo nhiều thẩm phán, vấn đề chi phí cho người phiên dịch hiện còn nhiều bất cập. Theo quy định, thù lao cho một người (không phân biệt ngôn ngữ nào) khoảng 20.000 đồng/vụ. Trong khi đó, với khoảng thời gian tham gia phiên tòa cả buổi, bình thường một phiên dịch viên có thể kiếm tiền được gấp nhiều lần như thế. Đây cũng là nguyên nhân khiến ít người giỏi ngoại ngữ nhận làm phiên dịch tại phiên tòa.

Luật sư Bùi Quang Nghiêm (Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP HCM) nêu vấn đề cần thiết thành lập một trung tâm dịch thuật có tư cách pháp lý với chức năng đào tạo, cung cấp các phiên dịch viên để phục vụ quá trình tố tụng (từ giai đoạn điều tra, truy tố đến khi xét xử tại phiên tòa). Nếu trung tâm ra đời, mỗi khi có người nước ngoài tham gia vụ án, cơ quan tiến hành tố tụng chỉ cần gửi yêu cầu thì sẽ được đáp ứng.

Theo bức xúc của nhiều luật sư, tòa án cũng nên sắp xếp hợp lý vị trí ngồi của phiên dịch viên tại phiên tòa. Trong nhiều vụ án, người dịch được xếp bàn ngồi ngang chỗ đứng của bị cáo. Nhưng nhiều chủ tọa lại cho phiên dịch viên đứng ngay ở vành móng ngựa, bên cạnh bị cáo. Hoặc như trong vụ xét xử hai bị cáo người Cameroon kể trên, họ ngồi chung với bàn luật sư phía sau lưng bị cáo. Điều này khiến mỗi khi nghe dịch câu hỏi của HĐXX, bị cáo xoay hẳn về phía phiên dịch viên (tức quay lưng lên HĐXX) làm mất đi tính trang nghiêm của phiên tòa.  

(Theo Tuổi Trẻ)