Công an chưa thay đổi cách nhìn về giới doanh nhân

Trong tháng 10, Bộ Công an sẽ có cuộc gặp gỡ với các doanh nghiệp để bàn, giải quyết những khúc mắc lâu nay trong quan hệ giữa cơ quan pháp luật này với giới doanh nhân. Nội dung quan trọng được đôi bên đề cập là công an nên ứng xử như thế nào khi xử lý các vụ việc ở doanh nghiệp.

“Hầu hết vụ án kinh tế mà tôi bào chữa, khi giám đốc bị khởi tố, thì doanh nghiệp đó cũng sụp đổ”, luật sư Trần Vũ Hải nói. Điều này dẫn tới một nghịch lý là chỉ truy cứu trách nhiệm hình sự với cá nhân, nhưng hậu quả lại là doanh nghiệp đổ vỡ, ảnh hưởng đến quyền lợi của các cổ đông, đối tác làm ăn, người lao động, dẫn tới các dự án, công trình dở dang...

Vụ án Mường Tè là ví dụ điển hình. Tuyến đường Bum Tở - Nậm Pục - Pắc Mạ, có số vốn hơn 240 tỷ đồng, đang được xây dựng dở dang thì bị đình trệ, người lao động mất việc, mục tiêu kinh tế xã hội của dự án không đạt được. Nguyên nhân chính là giám đốc các đơn vị thi công bị tạm giam. Hay như vụ án mới đây, Thủy cung Thăng Long, một dự án đồ sộ, được hàng loạt ban ngành Hà Nội, trung ương thẩm định, đã đổ sụp khi giám đốc Lê Tân Cương bị bắt. Cùng với đó, số tiền cả chục tỷ đồng mà Cương đầu tư vào cũng trở thành cát bụi. Nhiều đối tác cũng mất việc, dù họ đã đặt cọc vào dự án...

Một nguyên tắc quan trọng của pháp luật hình sự là suy đoán vô tội, mở rộng ra là khi nghi ngờ chưa rõ ràng thì ứng xử của cơ quan pháp luật không được làm xấu đi tình trạng của nghi phạm. Với người trụ cột của doanh nghiệp, nguyên tắc này càng quan trọng. Bởi trên vai họ có cả quyền lợi của các cổ đông, các đối tác, công ăn việc làm của người lao động, trách nhiệm thuế trước nhà nước... Do đó, việc xử lý hình sự một giám đốc phải chú trọng, tạo mọi điều kiện để doanh nghiệp đó hoạt động bình thường. Thế nhưng thực tế thì ngược lại.

“Luật tố tụng quy định tới 6 biện pháp ngăn chặn: bắt, tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lãnh, đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm. Thế nhưng thứ mà Cơ quan Điều tra ưa dùng nhất trong các vụ án kinh tế là tạm giam”, Tiến sĩ Phạm Hồng Hải, Viện Luật, Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn, nói. Luật quy định: Cơ quan tố tụng “có thể áp dụng biện pháp ngăn chặn”, do đó việc lựa chọn ngăn chặn hay không, ngăn chặn như thế nào phụ thuộc phần nhiều vào chủ quan của Cơ quan Điều tra, kiểm sát. Theo Tiến sĩ Hải, với các vụ án này, Cơ quan Điều tra nên lựa chọn biện pháp ngăn chặn sao cho, vừa đảm bảo điều tra, truy tố, xét xử, vừa giúp cho giám đốc tuy bị đưa vào vòng tố tụng vẫn tiếp tục điều hành doanh nghiệp. Đó có thể là đặt tiền bảo đảm, cấm đi khỏi nơi cư trú, hoặc giám sát đặc biệt.

Một trong những lo lắng của cơ quan pháp luật là nghi can sẽ tẩu tán tài sản để trốn tránh trách nhiệm thi hành án. Tiến sĩ Hải cho rằng, kể cả trong trường hợp này, không nhất thiết phải phong tỏa hoàn toàn hoạt động kinh doanh, mà có thể thành lập một hội đồng quản lý để giám sát doanh nghiệp. Rõ ràng, làm được như vậy, cơ quan tố tụng không phải lo bỏ lọt tội phạm, trong khi đơn vị bị “đụng” tới vẫn thực hiện được trách nhiệm với xã hội, quyền lợi của các bên liên quan đến hoạt động của đơn vị này được đảm bảo.

Luật sư Trần Vũ Hải nói: “Để được như vậy, cơ quan tố tụng phải đổi mới tư duy, lối ứng xử, không thể nhìn doanh nghiệp với con mắt soi mói. Họ không thể tiếp tục lựa chọn cách dễ dàng nhất với mình là tống giam kẻ có lỗi, để rồi xã hội phải gánh chịu hậu quả từ việc đó”. Luật sư Vũ Hải đang đứng ra bảo vệ quyền lợi cho Trần Phi Hùng, Giám đốc Công ty TNHH Xuyên Việt, đang bị bắt giam trong vụ án lừa đảo. Ông cho biết, tại thời điểm bị bắt, tháng 6/2001, Phi Hùng còn nợ người lao động cử đi đào tạo ở Belarus hơn 1 tỷ đồng, nợ hợp đồng kinh tế của các đối tác là 18 tỷ đồng. Tuy nhiên, vào lúc đó, số tiền hoàn thuế giá trị gia tăng mà nhà nước nợ Hùng cũng tới 800 triệu đồng. Chỉ cần bán phần tài sản mà Hùng đầu tư vào sản xuất, và nhà nước trả tiền hoàn thuế, thì có thể giải quyết được hầu hết quyền lợi của các bên liên quan trong vụ án này. “Thế nhưng tôi đã làm đơn 2 lần gửi Cơ quan Điều tra để xin gặp Hùng, làm thủ tục uỷ quyền giải quyết, mà không được chấp nhận”, luật sư Vũ Hải nói. Và kể cả được chấp nhận, thì giống như nhiều vụ khác, khó khăn sẽ tiếp tục: không được tạo điều kiện về hồ sơ, tài khoản... để thực hiện thỏa thuận ủy quyền.

Nghĩa Nhân