Công nghiệp ôtô: Khó phát triển sản xuất?

Nhìn vào thực tế thị trường Việt Nam, năng lực, nguồn vốn, công nghệ máy móc, thiết bị kỹ thuật, con người, phương thức đầu tư... của các doanh nghiệp đang hoạt động hiện nay, việc phát triển ngành công nghiệp ôtô sẽ gặp nhiều khó khăn.

Lắp ráp linh kiện động cơ tại nhà máy Denso. Ảnh: Anh Tuấn

Đẩy mạnh và khuyến khích phát triển sản xuất động cơ, phụ tùng, linh kiện ôtô nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất, lắp ráp các loại ôtô trong nước, tiến tới xuất khẩu là một trong những yếu tố quan trọng trong định hướng và chiến lược phát triển ngành công nghiệp ôtô Việt Nam. Tuy nhiên, đó là một thách thức không dễ vượt qua đối với các doanh nghiệp hiện nay.

Theo một nhà nghiên cứu, đã có thời Việt Nam đặt rất nhiều kỳ vọng vào các liên doanh trong việc sản xuất động cơ, linh kiện, phụ tùng và góp phần xây dựng nên một ngành công nghiệp ôtô mạnh. Tuy nhiên, hơn 10 năm trôi qua, những kỳ vọng đó đã có thể chứng minh là khó thành hiện thực vì đến nay, phần lớn các liên doanh vẫn chỉ chú trọng vào việc lắp ráp đơn thuần và khai thác thị trường với giá mà bất cứ người tiêu dùng nào cũng đều khẳng định là quá cao so với thế giới (ngoại trừ Toyota có chú trọng đến sản xuất một số nhỏ linh kiện).

Không thể trách các liên doanh vì có nhiều lý do, trong đó nhu cầu thị trường và phương thức đầu tư mang tính quyết định. Phần lớn các liên doanh đều khẳng định thị trường Việt Nam quá nhỏ bé trong khi số lượng các nhà sản xuất, lắp ráp lại quá nhiều. Việc đầu tư sản xuất phụ tùng, linh kiện lại quá tốn kém cả về nguồn vốn, năng lực, thời gian. Và nếu lượng cung ứng quá nhỏ thì khó nhà đầu tư nào dám thực hiện, khi mà đòi hỏi của mỗi hãng xe lại khác nhau về công nghệ, thương hiệu, kỹ thuật, chất lượng.

Các nhà đầu tư khi bỏ vốn đầu tư chế tạo phụ tùng, linh kiện đều phải bám lấy xương sống là các hãng sản xuất chính, mang tính toàn cầu chứ không thể đầu tư sản xuất phụ tùng, linh kiện cho bất cứ thị trường riêng nào. Đó chính là phương thức đầu tư hợp lý, tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả, hay nói đúng hơn là một hệ thống sản xuất phụ tùng, linh kiện mang tính toàn cầu. Đa phần các hãng ôtô khi đầu tư vào Việt Nam đều đã có tiếng tăm và có thị trường rộng lớn trên thế giới, vì vậy việc đầu tư vào sản xuất phụ tùng, linh kiện đều phải được tính toán kỹ càng, kể cả vấn đề chi phí với mục đích cung ứng được cho tất cả các thành viên của mình trên khắp thế giới.

Thời điểm các nhà sản xuất ôtô vào Việt Nam, giữa thập kỷ 90, đã khá muộn so với các nước khác, nên việc đầu tư sản xuất phụ tùng, linh kiện hầu như đều đã được thực hiện xong, tiếp tục đầu tư nữa ở thị trường mới là điều không thể. Một ví dụ, theo ông Lâm Chí Quang - Phó tổng giám đốc Toyota Việt Nam - mỗi năm Thái Lan sản xuất hơn 500.000 động cơ và thị trường Việt Nam hiện đang sử dụng loại động cơ đó. Nếu vậy, việc sản xuất động cơ ở Việt Nam chắc chắn là không thể. Nhiều loại phụ tùng, linh kiện khác của các liên doanh đều trong tình trạng tương tự. Do đó, khó tránh khỏi việc chỉ chú trọng vào lắp ráp, sơn, gò hàn.

Theo ông Nguyễn Thanh Giang, Tổng giám đốc Tổng công ty máy động lực và máy nông nghiệp Việt Nam, thì việc phát triển sản xuất linh kiện, phụ tùng của các doanh nghiệp trong nước sẽ gặp nhiều khó khăn vì thị trường quá nhỏ. Dự báo tổng nhu cầu các loại xe đến năm 2010 vào khoảng 200.000 xe, chủ yếu là xe khách và xe tải, xe chuyên dùng với tỷ lệ nội địa hóa cao đối với các linh kiện phụ tùng phụ trợ và động cơ, hộp số, cụm truyền động. Nhưng điều quan trọng, theo ông Giang, với tình trạng hiện nay, các nhà sản xuất, lắp ráp ôtô trong nước lại giống các liên doanh ở chỗ có quá nhiều nhà đầu tư vào cùng lĩnh vực, mà phần lớn đi vào lắp ráp.

Theo thống kê, hiện có 7 đơn vị được phép sản xuất, lắp ráp ôtô nhưng trên thực tế phải có gần 15 nhà sản xuất (các công ty thành viên của các đơn vị được phép) và hầu hết đều có phương thức đầu tư gần giống nhau, nghĩa là lắp ráp, sơn, gò hàn, đóng thùng. Điểm khác biệt chỉ là ở công nghệ, chủng loại xe... Gần như không tồn tại một nhà máy nào chuyên sản xuất phụ tùng, linh kiện. Nếu các nhà sản xuất con đều phải tập trung đầu tư sản xuất linh kiện, phụ tùng cho mình nhằm nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và hướng tới xuất khẩu thì quá tốn kém và không thể thực hiện (mỗi nhà sản xuất phải có hàng trăm, thậm chí hàng nghìn doanh nghiệp, sản xuất phụ tùng, linh kiện).

Vả lại, nếu đầu tư tập trung cho sản xuất phụ tùng cũng quá khó vì hầu hết doanh nghiệp này lắp ráp các loại xe khác nhau, công nghệ cũng như chất lượng khác nhau. Khó có nhà sản xuất phụ tùng nào đáp ứng được những yêu cầu đó về công nghệ, chất lượng chứ chưa nói đến số vốn đầu tư. Một yếu tố khác cũng cần nói đến là tính độc lập cũng như bản quyền công nghệ. Các hãng sản xuất ôtô danh tiếng thường không cho phép nhập, lắp ráp vào sản phẩm của mình các linh kiện, phụ tùng do các nhà sản xuất ngoài hệ thống cung ứng. Với tình trạng như vậy, việc đầu tư sản xuất linh kiện, phụ tùng ôtô sẽ khó phát triển.

Một số giải pháp tổng thể, định hướng, cách thức phát triển đầu tư sản xuất phụ tùng, linh kiện cần sớm được các nhà quản lý hoạch định với sự tham gia của những nhà sản xuất trong và ngoài nước.

(Theo DĐDN)