'Cần triệt tiêu hiểu lầm về giới doanh nhân'

Làm ra nhiều tiền cũng sợ, được vinh danh trong nhóm những người làm giàu chính đáng cũng thấy lo. Chia sẻ với tâm tư này của chủ tịch HĐQT một doanh nghiệp hàng đầu Việt Nam, nguyên Phó thủ tướng Vũ Khoan cho rằng xã hội vẫn còn nhiều thành kiến với giới doanh nhân.

Hội đồng Lý luận Trung ương hôm qua đã tổ chức hội thảo quốc gia về vấn đề xây dựng đội ngũ trí thức Việt Nam, trong đó trí thức doanh nhân là nội dung được nhiều người bàn thảo. Những ý kiến tham gia tại đây sẽ được tập hợp để phục vụ cho Hội nghị lần thứ bảy Ban chấp hành Trung ương Đảng, khai mạc hôm nay. Đồng thời cũng góp phần cung cấp những luận cứ cho việc chuẩn bị văn kiện Đại hội XI của Đảng.

Theo nguyên Phó thủ tướng Vũ Khoan, vấn đề tri thức doanh nhân chưa được đề cập rõ ràng trong các văn kiện của Đảng. Thành kiến xã hội với chủ doanh nghiệp cũng còn nặng nề. Bên lề hội thảo, ông đã trò chuyện với VnExpress.

- Ông nghĩ sao khi một doanh nhân nói rằng họ cảm thấy lo sợ khi làm ra nhiều tiền?

- Có lý do để vị doanh nhân đó nói như vậy. Nhưng tôi không nghĩ Nhà nước ta lại có cách tiếp cận như vậy đâu. Đối với các doanh nghiệp dù hoạt động trong lĩnh vực nào, bất kỳ ở đâu về, làm ra nhiều của cải đóng góp ngân sách thì hoan nghênh quá chứ.

Theo tôi hiểu, vấn đề xuất phát từ tâm lý xã hội, chưa vượt qua thành kiến với các doanh nhân, vẫn coi lĩnh vực hoạt động này là một cái gì đó không phù hợp với tâm lý của người phương đông, của người Việt Nam từng được giáo dục theo kiểu không coi trọng thương. Trong suốt thời kỳ bao cấp, lớp doanh nhân cũng gặp nhiều vất vả, thành kiến. Bây giờ đổi mới, mở cửa, mọi người tiếp cận thoải mái hơn. Nhà nước thậm chí còn có ngày tôn vinh doanh nhân. Song tâm lý xã hội vẫn không đơn giản.

- Chủ trương, chính sách đã cởi mở hơn. Nhưng thực tế là doanh nhân vẫn gặp phiền hà khi phải tới các cơ quan công quyền để giải quyết thủ tục hành chính. Theo ông tại sao lại như vậy?

- Bộ máy hành chính hiện nay còn nhiều bất cập, lình kình. Chẳng là doanh nhân đã phải chịu đựng, chứ đừng nói tới doanh nhân. Bất cập này, cùng với thành kiến xã hội là những nguyên nhân khiến người ta bớt hăng hái làm ăn. Vì vậy, cần triệt tiêu hiểu lầm của xã hội với giới doanh nghiệp.

Còn chính sách của chúng ta, dù vẫn phải cải tiến hơn nữa, song đã cởi mở lắm, không có chủ trương hạn chế doanh nghiệp. Tất nhiên còn nhiều gian truân, khúc mắc. Nhưng so với trước tôi thấy thay đổi nhiều lắm rồi. Những điều kiện cho doanh nhân hoạt động ngày càng mở ra. Luật doanh nghiệp mới đã tạo sân chơi bình đẳng nhất định cho các doanh nghiệp. Luật thuế mới đã giảm bớt thuế thu nhập doanh nghiệp. Chuyện đi lại làm ăn với nước ngoài cũng thông thoáng hơn, đầu tư ra nước ngoài cũng được hoan nghênh.

- Số liệu thống kê cho thấy trí thức trong lĩnh vực kinh doanh chỉ chiếm 7%. Ông nhìn nhận như thế nào về lớp doanh nhân hiện nay?

- Tỷ lệ 7% chỉ tính tới những người có bằng, cấp. Nhưng tôi không nghĩ có bằng cấp đồng nghĩa với tri thức. Có những người không bằng cấp nhưng tri thức tốt, chẳng hạn anh nông dân Hai lúa biết chế tạo máy bay. Bằng cấp quan trọng, nhưng không phải là tất cả. Nhiều doanh nhân thời gian qua làm ăn hiệu quả và họ có tri thức tốt. Mình có bằng đại học cũng chưa chắc làm bằng họ đâu.

Trong nền kinh tế thị trường, doanh nhân là đội quân chủ lực. Không có họ thì nền kinh tế khó lòng phát triển được. Khi hội nhập, chính họ đóng vai trò quyết định.

- Một trong những vấn đề đưa ra bàn tại Hội nghị Trung ương 7 khai mạc ngày 9/7 là xây dựng đội ngũ trí thức. Từng nhiều lần tham gia ý kiến về vấn đề này, ông nghĩ sao về việc tạo môi trường cho trí thức phát triển?

- Nói tới môi trường tức là nói tới cơ chế chính sách cho trí thức. Nói tới chính sách, người ta quan tâm tới chế độ đãi ngộ như thế nào. Song với trí thức đây không phải là điều quan trọng nhất. Phải tạo ra môi trường để họ làm việc một cách sáng tạo mới là điều quan trọng. Vấn đề này, thực sự chúng ta chưa làm được tốt. Chẳng hạn trước đây có cơ chế đầu tư cho khoa học, ngân sách dành cho một cục, rồi phân bổ, chia chác. Có những công trình chẳng đem lại lợi ích thực tế mà vẫn được hưởng ngân sách, nhưng có những công trình thiết thực lại không.

Bên cạnh đó, cần lắng nghe ý kiến trí thức. Hội thảo hôm nay cũng là diễn đàn để lắng nghe ý kiến. Song diễn đàn để họ phản biện chưa nhiều.

Cũng cần có cơ chế để trí thức hợp tác với nhau, tạo thành cộng đồng đóng góp cho đất nước.

- Có ý kiến cho rằng môi trường với trí thức còn là thái độ đối xử trân trọng, chân thành và tin tưởng lẫn nhau. Theo ông, điều này đã có chưa?

- Có những cơ quan tôn trọng, song cũng có địa phương chưa phải chăm chút lắm. Tôi thuộc thế hệ cũ, cứ nghĩ mãi chính sách của Bác Hồ với trí thức. Trong Chính phủ của bác có nhiều trí thức lớn và được trân trọng như ông Vũ Đình Hòe, Lê Văn Hiến, Cù Huy Cận… Đấy là một hình mẫu tôn trọng trí thức, lắng nghe trí thức. Vấn đề không phải là cách đối xử với một vài người, mà là tín hiệu cho toàn bộ lực lượng trí thức rằng người ta được trọng dụng, được lắng nghe.

Hiện nay có nhiều kênh để trí thức đóng góp ý kiến. Nhiều trí thức cũng trực tiếp viết thư kiến nghị lên trung ương. Song điều quan trọng là phải có người tập hợp ý kiến và phản hồi. Nếu đóng góp ý kiến xong mà không có sự phản hồi thì trí thức có thể nản lòng. Do lề lối làm việc chưa tốt, nên nhiều ý kiến gửi lên xong rồi để đấy, không tập hợp, không có sự phản hồi. Chứ hoàn toàn không phải ý thức không tôn trọng, không lắng nghe.

Song Linh