Kiểm toán 'đòi' lại cho Nhà nước gần 8.700 tỷ đồng

Theo báo cáo Kiểm toán Nhà nước công bố sáng nay về niên độ ngân sách 2005, quyết toán thu, chi của các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp vênh so với thực tế khoảng 7.622 tỷ đồng. Tính cả phần nợ đọng thuế tăng thêm so với báo cáo của cơ quan thuế, con số này lên đến 8.698 tỷ đồng.

Đây là lần thứ hai Kiểm toán Nhà nước công khai chuyện thất thu, bội chi, lãng phí ngân sách nhà nước ở các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp nhà nước. Và lần này, Kiểm toán Nhà nước đã phát hiện số tiền mà ngân sách nhà nước bị hụt trong năm 2005 lớn gấp đôi so với 2004.

Năm ngoái, khi công bố báo cáo về niên độ ngân sách 2004, Kiểm toán Nhà nước kiến nghị tăng thu, giảm chi tổng cộng 3.852,7 tỷ đồng, trong đó các khoản thuế nợ đọng tăng thêm so với báo cáo của cơ quan thuế là 437,3 tỷ đồng. Đến 2005, tổng mức kiến nghị lên đến gần 8.700 tỷ đồng, trong đó nợ đọng thuế tăng thêm là 1.076 tỷ đồng.

Thất thu lớn, lạm chi tràn lan

Thời gian đầu tư ở nhiều dự án xây dựng cơ bản bị kéo dài. Ảnh: Hoàng Hà.

Theo ông Lê Minh Khái, Phó tổng Kiểm toán Nhà nước, so sánh kết quả kiểm toán năm nay với năm trước chỉ mang tính tương đối, vì mẫu chọn để kiểm toán thường khác nhau. Năm 2004, có 11 bộ, 30 tỉnh thành phố, 9 dự án và 19 tổng công ty, doanh nghiệp nhà nước thuộc diện kiểm toán. Năm 2005, Kiểm toán Nhà nước tiến hành kiểm toán tại 10 bộ, 32 địa phương, 16 dự án và 22 tổng công ty, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tài chính ngân hàng.

Tuy nhiên, ông Khái thừa nhận, hầu hết đơn vị mà Kiểm toán Nhà nước đến làm việc trong 2006 đều có sai sót. Ở các địa phương, vẫn còn xảy ra tình trạng lập và giao dự toán chưa sát thực tế, chưa nghiêm túc, dự toán thu thấp hơn so với thực hiện năm trước và so với chỉ tiêu.

Theo quy định của Chính phủ, tăng thu tối thiểu của năm 2005 ở các địa phương phải đạt 12% so với 2004. Tuy nhiên, qua kiểm toán ở 32 tỉnh, thành phố, có 18 địa phương dự toán thu nội địa (không kể thu từ đất) thấp hơn thực hiện năm 2004. Trong khi đó, 29 trong tổng số 32 tỉnh được kiểm toán lại dự toán chi ngân sách vượt so với mức được giao. Cá biệt có những tỉnh như Bà Rịa - Vũng Tàu, Hậu Giang, Bình Phước, Bình Dương, bội chi 20%. Thậm chí Phú Yên còn bội chi tới 51%. Hà Nội trong năm 2005 đã chi vượt mức được giao khoảng 17%.

Trong lĩnh vực chi đầu tư phát triển, ở các bộ, ngành, địa phương được kiểm toán, vẫn còn những bất cập, sai sót về quy hoạch, lập và thẩm định dự án, gây lãng phí ngân sách nhà nước hàng trăm tỷ đồng. Chẳng hạn dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 6 đoạn Hòa Bình - Sơn La do Bộ Giao thông vận tải làm chủ đầu tư đã quyết định đầu tư không đúng mục tiêu và vượt thẩm quyền 86,6 tỷ đồng. Dự án Trung tâm Hội nghị tỉnh Bạc Liêu với tổng mức đầu tư 28,69 tỷ đồng xây dựng xong hầu như không sử dụng. Hạng mục đường hầm thuộc dự án cải tạo và mở rộng Viện Hải dương học Nha Trang - Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam đầu tư 7,068 tỷ đồng hoàn thành từ 2002 nhưng đến nay chưa được khai thác sử dụng...

Trao đổi với báo chí, Tổng Kiểm toán Nhà nước Vương Đình Huệ lạc quan cho rằng, bức tranh tại các doanh nghiệp năm nay sáng sủa hơn. Qua kiểm toán 277 doanh nghiệp thuộc 21 tổng công ty và tổ chức tài chính ngân hàng, 76,5% có lãi và 23,1% lỗ. Tổng lợi nhuận trước thuế của các doanh nghiệp tính đến cuối 2005 đạt 24.503 tỷ đồng, tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu bình quân đạt 19,2%.

Tuy nhiên, báo cáo tài chính của hầu hết doanh nghiệp được kiểm toán chưa phản ánh đúng tình hình thực tế. Kiểm toán xác định chỉ tiêu thuế và các khoản phải nộp ngân sách của các doanh nghiệp tăng thêm trên 1.143 tỷ đồng.

Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực xây dựng cơ bản, hiệu quả kinh doanh thấp, thua lỗ kéo dài. 6 trong tổng số 21 tổng công ty được kiểm toán thua lỗ trong năm 2005 là 351,356 tỷ đồng. Nếu tính lỗ lũy kế đến 31/12/2005, con số này là 985 tỷ đồng. Trong đó, thất bát nhất là Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 1, lỗ trong năm 2005 là 127,7 tỷ đồng, lỗ lũy kế là 185,3 tỷ. Kế đó là Tổng công ty Xây dựng số 1, lỗ trong năm 2005 là 69,1 tỷ đồng, lỗ lũy kế 87,4 tỷ đồng. Tổng công ty Xây dựng miền Trung lỗ 66,3 tỷ đồng trong năm 2005 và lũy kế lỗ 96 tỷ đồng tính đến cuối 2005.

Kiểm toán sẽ quyết liệt hơn

Dựa trên kết quả kiểm toán niên độ ngân sách 2005, trong 2006, Kiểm toán Nhà nước đã chuyển 2 hồ sơ sang cơ quan cảnh sát điều tra để điều tra làm rõ các hành vi tham nhũng và lãng phí. Một vụ xảy ra tại dự án của Công ty Tư vấn xây dựng đường thủy 1 (Tổng công ty Xây dựng đường thủy). Sau khi nhận hồ sơ từ Kiểm toán Nhà nước chuyển sang, cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố 4 bị can về các hành vi liên quan tới tham nhũng. Vụ còn lại xảy ra tại dự án sản xuất nhũ tương nhựa đường thuộc Khu quản lý đường bộ 7 (Cần Thơ). Kinh phí đầu tư dự án là 2,7 triệu USD, song sau 2 năm xây dựng, nhà máy này vẫn chưa đưa vào khai thác được. Đến khi kiểm toán, giá trị còn lại chỉ là hơn 10 tỷ đồng.

Theo ông Vương Đình Huệ, trong số hơn 100 cuộc kiểm toán, những sai sót về quản lý, cơ quan kiểm toán chỉ đề nghị kiểm điểm, rút kinh nghiệm. Với những sai sót lớn hơn, thường bị đề nghị xử lý hành chính. Loại sai phạm nghiêm trọng phải đề nghị xử lý hình sự, Kiểm toán Nhà nước sẽ chuyển sang cơ quan điều tra.

"Cơ quan kiểm toán chỉ có trách nhiệm phát hiện ra các điểm a, b, c... tại các đơn vị này, kia và kiến nghị xử lý. Còn trách nhiệm xử lý thuộc về các bộ, ngành, và địa phương. Tuy nhiên, chúng tôi xác định thời gian tới sẽ phải làm sát hơn, từ việc kiến nghị xử lý và giám sát xem các kiến nghị xử lý đó được thực hiện như thế nào", ông Huệ nói.

Dự kiến cuối tháng 9, Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước, các cơ quan tư pháp sẽ ký thông tư liên tịch về việc cung cấp thông tin, dữ liệu liên quan tới chống tham nhũng trên trang web. Tại đây, sẽ có bảng thống kê kết quả các cuộc kiểm toán, kiến nghị xử lý và kết quả thực hiện.

Song Linh