'Giải ngân tôi nắm được, còn rút ruột thì không'

Trong hơn 1 tiếng đăng đàn sáng nay, Bộ trưởng Kế hoạch Đầu tư Võ Hồng Phúc được khen "thuộc bài". Câu trả lời của ông chứa nhiều con số, dữ liệu không sai một ly so với văn bản giải trình gửi tới đại biểu từ trước.

Bộ trưởng Võ Hồng Phúc. Ảnh: A.T.

Đại biểu Ngô Thị Minh mở đầu bằng câu hỏi liên quan đến bão Chanchu: "Dự án thông tin ven biển Bộ Thủy sản xin thực hiện cách đây 6 năm, Văn phòng Chính phủ 2 lần gửi công văn mà Bộ vẫn làm thinh. Đúng hay sai?". 

Đáp lại lời bà Minh, Bộ trưởng Phúc liệt kê chi tiết từng dự án, từ trang bị hệ thống rada trị giá 10 triệu USD cho đến xây dựng hệ thống thông tin ven biển vào năm 1996 trị giá 4,3 triệu USD. Với những dự án này, ông Phúc khẳng định tầm phủ sóng thông tin biển của VN rất rộng, có thể vươn tới gần Cuba, mức độ hiện đại cũng không hề thua kém khu vực. Dịch vụ thì phong phú từ khí tượng, cứu hộ cứu nạn, khai thác tàu, hỗ trợ y tế, an ninh quốc phòng đến thông tin thuyền viên.

Trang bị tốt như vậy nhưng thiệt hại từ cơn bão lại quá lớn. Nguyên nhân được Bộ trưởng giải thích là các tàu không trang bị đủ thiết bị nhận. "Theo thống kê, cả nước có hơn 13.000 tàu đánh bắt xa bờ công suất 90 mã lực nhưng chỉ một nửa có trang thiết bị nhận thông tin". Ngay cả những tàu đã có trang thiết bị, ngư dân cũng không biết khai thác tiếp nhận thông tin. "Họ toàn liên lạc với gia đình mà muốn cứu hộ thì phải liên hệ với các trạm thông tin. Qua vụ này, giám đốc các sở thủy sản và giám đốc các trung tâm hàng hải cần phối hợp tổ chức dịch vụ đào tạo miễn phí cho ngư dân".

Người đứng đầu Bộ Kế hoạch Đầu tư khẳng định những thông tin bà Minh nghe được đều sai sự thật. Do dự án của Bộ Thủy sản trùng lặp với các dự án đã thực hiện nên Bộ Kế hoạch Đầu tư đã yêu cầu Bộ Thủy sản lập dự án khả thi lại để xem xét.

Bà Minh tiếp tục chất vấn về vụ "siêu lừa" Nguyễn Đức Chi: "Bộ cấp giấy phép đầu tư dựa vào hồ sơ giả là do năng lực kém hay vấn đề khác? Trách nhiệm của Bộ trưởng đến đâu?". Ông Phúc giãi bày kỳ họp Quốc hội trước ông đã giải trình vấn đề này rõ ràng. Ông dẫn lại lời Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An thay câu trả lời: "Anh An nói trách nhiệm của Bộ thì liên tục còn trách nhiệm của bộ trưởng có thời hạn, vì tôi chỉ là người giải quyết hậu quả".

ODA - chỉ nắm phần giải ngân  

Phần chất vấn được dự báo nóng nhất là những vấn đề liên quan đến ODA đã được đại biểu Đỗ Trọng Ngoạn châm lửa. "Tôi hỏi, anh Phúc trả lời giải ngân bao nhiêu anh nắm được còn ai tiêu bao nhiêu anh nói "Em chịu". Bộ trưởng không nắm được vốn thì có tạo kẽ hở cho tham nhũng không?"

Quá quen với câu chuyện ODA, ông Phúc không chút chần chừ: "Đại biểu hỏi tôi về giải ngân thì tôi biết, hiện nay giải ngân chậm nhất là Bộ Giáo dục, Y tế, còn cao nhất là Bộ Giao thông, phần rút ruột thì chúng tôi không biết. Ngay PMU 18 phải chờ kết quả điều tra xem thất thoát bao nhiêu, tham nhũng thế nào". Ông Phúc tiết lộ trước thềm cuộc họp các nhà tài trợ vừa qua, ông có hỏi Bộ Công an số liệu nhưng không có. 11 đại sứ của các nước tài trợ hỏi cả Phó thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng chưa có.

Chưa bằng lòng, ông Ngoạn vặn lại: "Không thể chấp nhận được tại sao Bộ trưởng Kế hoạch lại không nắm được vốn. Không thể trả lời lơ mơ với dân được đâu". Người hỏi chưa dứt lời, người trả lời đã nói ngay: "Vốn chúng tôi nắm được nhưng rút ruột thì không". Để giảm bớt độ nóng giữa 2 người, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An đỡ lời: "Thế là rõ rồi".

Lo lắng về tình trạng thất thoát lãng phí ODA, đại biểu Huỳnh Thị Hường khiến cả hội trường cười chua chát khi nêu: "Trẻ em hôm nay, con nợ ngày mai". Bà hỏi: "Bộ trưởng nói đã thấy bất cập trong quản lý vốn, khép kín đầu tư nhưng lộ trình sửa cụ thể là thế nào?".

Không hề lúng túng, Bộ trưởng Phúc lên tiếng: "Bộ không làm nhiệm vụ cấp phát vốn. Dự án được quản lý chặt bởi cả nhà tài trợ và Chính phủ theo cơ chế song trùng".

Theo ông Phúc, sau vụ PMU 18, Bộ đã họp rút kinh nghiệm và có thông cáo báo chí để nói về trách nhiệm nặng về thu hút vốn chưa chú trọng đôn đốc quản lý. Bộ Kế hoạch Đầu tư thành lập 60 năm nay nhưng cơ quan thanh tra mới được thành lập tháng 10/2003. Muộn nhưng cũng đã tổ chức thanh tra được 4 dự án. Bộ cũng đã đưa ra được dự thảo sửa đổi cơ chế quản lý dự án, tuy nhiên các nhà tài trợ khuyên nên củng cố lại bộ máy con người, còn cơ chế đừng vội sửa chữa.

Đề cập đến tình trạng khép kín đầu tư, ông Phúc tỏ ra tâm huyết: "Tôi trăn trở từ lâu". Khi làm việc với nhà tài trợ, họ yêu cầu bộ chủ quản làm chủ đầu tư thì đơn vị thi công tư vấn trực thuộc không được tham gia đấu thầu. Nhưng hiện nay lực lượng xây dựng giao thông thuộc Bộ Giao thông là mạnh nhất, nếu không làm thì ai làm, nếu đẩy các lực lượng này ra thì xây dựng chỉ do nhà đầu tư nước ngoài làm. Cần có thời gian để cổ phần hóa tách chủ sở hữu nhà nước nên Chính phủ mới đàm phán với họ và để lộ trình là 4 năm

"Còn đại biểu nói lãng phí, thất thoát ODA, đừng vì một vài dự án mà phủ nhận tất cả. Cầu Mỹ Thuận, Cần Thơ làm thay đổi diện mạo kinh tế vùng ĐBSCL hay ngành điện không có ODA thì cắt điện rất nhiều", Bộ trưởng bảo vệ quan điểm. Ông Phúc còn viện dẫn rằng nhà tài trợ đánh giá VN sử dụng vốn ODA hiệu quả, Bộ còn được họ mời đi giới thiệu kinh nghiệm ở Mỹ Latin. "Các đồng chí ở Quốc hội đi cùng cũng thấy", ông nêu bằng chứng.

Hơn 5 phút giải trình của Bộ trưởng Phúc khiến bà Hường phải lên tiếng phục bộ trưởng nắm vấn đề, không cần văn bản mà nói đúng như thế nhưng vấn đề bà quan tâm là chất lượng công trình thì lại không thấy trả lời. "Chất lượng Bộ Kế hoạch đầu tư không phụ trách mà là Bộ chuyên ngành và Bộ Xây dựng", ông Phúc đáp lại.

Khép kín đầu tư không là trách nhiệm của ai

Tiếp tục với đề tài ODA, đại biểu Nguyễn Thị Ánh Tuyết nêu vấn đề: "Tôi thấy bộ trưởng trả lời chưa thỏa đáng. Trong 4 báo cáo của thành viên Chính phủ đều nói Nghị định 17 có kẽ hở và đây là nguyên nhân gây tham nhũng. Bộ đã thấy khép kín sao không sửa?".

Ông Phúc nhấn nút ngay: "Cơ chế liên tục được sửa đổi. VN bắt đầu nhận tài trợ từ 1993, bình quân cứ 4 năm sửa nghị định 17 một lần. Chúng tôi muốn chống khép kín nhưng tới 2009 mới thực hiện xong cổ phần hóa nếu không gây sốc cho doanh nghiệp rồi thì thất nghiệp".

Đeo bám vấn đề này, đại biểu Lê Thị Dung nhận xét: "Tôi thấy quả bóng trách nhiệm được đá lung tung". Bộ trưởng Phúc tỏ ra bình thản: "Ở đây không phải trách nhiệm của ai cả mà Quốc hội, Chính phủ đưa lộ trình đó là quyết sách đúng. Chúng tôi đã làm hết trách nhiệm, về quy trình đấu thầu ở PMU 18 không có sai sót gì. Bộ Giao thông xem xét sau đó phải qua bên tư vấn, đến nhà tài trợ rồi trình Thủ tướng, lúc đó Bộ kế hoạch Đầu tư giúp Thủ tướng thẩm định theo đúng quy trình".

Là người cuối cùng có cơ hội lên tiếng, nhà sử học Dương Trung Quốc nói: "Nhìn lâu dài phải giảm dần ODA vì có nhiều ràng buộc. Bộ có nghĩ tới lộ trình để giảm không". Câu hỏi của ông được giải đáp với thông tin trong quy hoạch sau 5-7 năm nữa, ODA cho VN sẽ giảm dần. Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An chia sẻ quan điểm với ông Dương Trung Quốc. "Không ít người hiểu ODA là cái gì quá ưu đãi không dùng thì phí nên xin càng nhiều càng tốt. Nhưng đâu biết điều kiện họ đưa ra để bù lại lãi suất thấp không nhỏ, không biết làm còn hại hơn", Chủ tịch nói.

Phần chất vấn của Bộ trưởng Phúc kết thúc khá nhẹ nhàng với ý kiến của 7 đại biểu. 9 đại biểu khác đã đăng ký không có cơ hội lên tiếng.

Phong Lan