Thị trường vàng bất công với người tiêu dùng

Từ giữa tháng tư đến nay, vàng trong nước luôn đắt hơn thế giới 300.000-500.000 đồng/lượng, có khi vượt 1 triệu đồng. Ngay cả giới kinh doanh cũng thừa nhận giá như vậy quá vô lý, bởi mỗi lượng chỉ cần chênh 100.000-150.000 đồng là họ đã đủ lãi.

Về nguyên tắc, giá vàng nguyên liệu nhập về Việt Nam được xây dựng căn cứ trên mức thoả thuận trong hợp đồng ký với đối tác nước ngoài, cộng phí vận chuyển và bảo hiểm để đưa hàng về tới cảng (khoảng 0,9-1,1 USD/ounce), thuế nhập khẩu (0,5%), phí hải quan và vận chuyển trong nước (khoảng 0,2 USD/ounce) cùng một số chi phí phát sinh.

Tính ra, mỗi ounce vàng nguyên liệu về đến kho của nhà nhập khẩu nội địa thường cao hơn giá nhập trong hợp đồng khoảng trên 4 USD. Mỗi lượng bằng 1,19-1,2 ounce, quy đổi ra tiền đồng, mức chênh lệch sẽ vào khoảng trên dưới 77.000 đồng/lượng.

Nếu nguyên liệu đó được đem cán thành vàng miếng, sẽ cộng thêm phí gia công, nơi rẻ là 10.000 đồng, cao thì 20.000 đồng/lượng. Để xác định giá bán lẻ, các nhà kinh doanh thường căn cứ vào giá giao ngay trên thị trường thế giới trong cùng thời điểm.

Mua vàng đã lỗ, bán ra cũng lỗ. Ảnh: Hoàng Hà

Người tiêu dùng chịu thiệt

"Chỉ cần bán vàng miếng tiêu chuẩn quốc tế cao hơn giá thế giới khoảng 100.000-150.000 đồng/lượng là chúng tôi đã có lãi", Giám đốc Công ty Vàng bạc Đá quý Ngân hàng Nông nghiệp (AJC) Nguyễn Thanh Trúc tiết lộ với VnExpress. AJC là chủ sở hữu thương hiệu vàng miếng AAA, có thị phần lớn thứ hai, sau vàng miếng SJC của Công ty Vàng bạc đá quý TP HCM.

Ông Trúc cho biết, giai đoạn từ tháng 3 trở về trước, mặt bằng giá vàng miếng trong nước luôn giữ khoảng cách vừa phải so với giá thế giới, 100.000-150.000 đồng/lượng. Nhưng kể từ 15/4 đến cuối tháng 5, đặc biệt là các ngày 17, 18 và 19/4, mức chênh luôn trên 500.000 đồng, thậm chí hơn 1 triệu đồng/lượng. Hiện tượng này chưa bao giờ có trong suốt hai thập kỷ qua.

Theo ông Trúc, AJC là một đơn vị kinh doanh vàng trực thuộc ngân hàng thương mại quốc doanh, thường xuyên bị "gò" bởi lệnh từ Ngân hàng Trung ương, phải đảm đương trách nhiệm bình ổn thị trường khi có biến động. Vì vậy, AJC thường để giá bán vàng AAA cao hơn giá nhập khoảng 100.000-120.000 đồng/lượng, thấp hơn vàng SJC 20.000-40.000 đồng/lượng, dù tiêu chuẩn chất lượng đều như nhau.

"Riêng trong đợt cao điểm tháng 4, AJC phải niêm yết cao hơn 200.000-500.000 đồng/lượng so với giá nhập. Ngày 18-19/4, chúng tôi thử can thiệp và để giá thấp hơn mặt bằng chung, nhưng khách hàng đổ xô đến mua. Để tránh sự cố đúng dịp diễn ra Đại hội Đảng, chúng tôi buộc phải nâng giá lên", ông Trúc cho biết thêm.

SJC kêu oan

"Tham gia thao túng giá chủ yếu là các doanh nghiệp tư nhân, công ty cổ phần, trách nhiệm hữu hạn làm về vàng bạc. Đáng chú ý, những nơi kinh doanh vàng miếng thương hiệu SJC thường để giá bán rất cao so với mặt bằng chung, quá vô lý đối với người tiêu dùng", ông Trúc nói.

Lợi dụng lúc giá tăng nhanh, khách hàng chen chúc xếp hàng mua cho bằng được, nhiều cửa hàng tư nhân tuyên bố hết vàng SJC, giá lại được đà leo thang. Trong khi đó, các đơn vị chuyên thuê SJC gia công vàng miếng thì kêu bản thân họ cũng rất cần đẩy hàng đi nhân lúc giá cao, song đặt hàng ở SJC phải mất 1-2 tháng, thậm chí 3 tháng mới được lấy, vì vậy đành bó tay.

Một số khách hàng lớn còn nghi vấn SJC, nhân cơ hội sốt giá, đã kéo dài thời hạn gia công để chiếm dụng vàng của khách và bán quay vòng ra thị trường. Theo quy định, khách hàng có nhu cầu phải mang vàng đủ tiêu chuẩn, chấp nhận thời hạn gia công từ vài ba tuần đến 2-3 tháng và chịu phí 20.000 đồng/lượng. Đổi lại, sẽ được vàng miếng mang thương hiệu SJC.

"Cùng là vàng tiêu chuẩn nhập từ Thuỵ Sĩ về, tất cả đều là miếng loại 1 kg hay lọ 5-10 kg. Ai phân biệt được đâu là vàng của tôi, đâu là vàng của anh. Họ có đem hàng của mình đi dập và bán ra thị trường thì cũng chẳng có chứng cớ để kêu. Của đáng tội là mình cần thương hiệu của họ để in lên vàng của mình, có như vậy mới đủ uy tín để lưu hành trên thị trường", cán bộ phụ trách mảng kinh doanh vàng bạc của một ngân hàng thương mại than phiền.

Trao đổi với VnExpress, Giám đốc SJC chi nhánh Hà Nội Lưu Quang Điền cũng thừa nhận việc chênh lệch giá thời gian qua quá vô lý, song nói rằng đây không phải là lỗi của riêng SJC. Ông cho biết, hoạt động chính của SJC là gia công vàng cho các đơn vị khác, chủ yếu là các ngân hàng thương mại; phần tự nhập khẩu và sản xuất vàng miếng rất ít.

"Gần 90% vàng miếng thương hiệu SJC lưu hành trên thị trường là của các ngân hàng thương mại. Vàng do chúng tôi sản xuất từ nguồn nguyên liệu tự nhập về chỉ chiếm 10%. Số ít còn lại là của khách hàng tư nhân, song không đáng kể. Vì vậy, câu chuyện giá cả thế nào, một mình chúng tôi không thể kiểm soát", ông Điền lý giải.

Ông cho biết thêm, công suất dập của SJC hiện là 8.000 lượng/ngày và suốt hai tháng qua, nhà máy đã hoạt động hết tải cho phép với 3 ca liên tục mỗi ngày. Trong khi đó nhu cầu tăng cao đột biến, giữa tháng 4 nhưng lượng hàng công ty nhận gia công phải để đến hết tháng 8 mới hoàn thành.

"Chúng tôi không thể nhập dây chuyền thêm, vì nhu cầu chỉ tăng vào một giai đoạn nhất định, có lúc cũng chơi dài. Bình thường gia công chỉ trong 3 tuần đến 1 tháng là xong, nhưng lúc cao điểm phải chờ tới 3 tháng. Khách hàng đồng ý thì chúng tôi mới nhận hàng. Nếu đủ công suất, chúng tôi cũng muốn giao hàng ngay, không giữ làm gì. Hiện không có cơ chế quản lý, kiểm soát giá vàng trên thị trường. Bản thân SJC cũng chỉ có thể chỉ đạo giá bán trong hệ thống của mình, còn khách gia công họ bán thế nào là do họ", ông nói.

Để đỡ mang tiếng tạo khan hiếm nguồn cung, cuối tháng 5, SJC đã áp dụng phương thức bán "nguội", cho phép mua hàng giao sau với kỳ hạn tối đa 20 ngày. Giá bán được xác định tại thời điểm thoả thuận và đặt cọc tiền (khoảng 20% giá trị hợp đồng), thường chênh khoảng 10.000-20.000 đồng/lượng so với giá quốc tế.

Vào WTO mọi chuyện sẽ sòng phẳng

Câu chuyện muôn thủa trên thị trường vàng lâu nay là mỗi khi giá thế giới lên cao, giá trong nước bám sát không rời nửa bước. Nhưng khi giá thế giới xuống thấp, vàng trong nước vẫn lừ đừ chẳng muốn hạ. Trả lời báo chí, cả cơ quan quản lý lẫn nhà kinh doanh thường cho rằng thị trường trong nước bao giờ cũng chậm một vài nhịp, thế giới giao dịch online, còn Việt Nam phải niêm yết thủ công, chỉ có thể thay đổi một đôi lần trong ngày. Hơn nữa, từ lúc đặt lệnh mua trên mạng Internet cho đến khi vàng về đến cảng cũng mất vài ngày, vì vậy có khi mua giá cao phải bán giá thấp và ngược lại.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng những lời giải thích đó chỉ là nguỵ biện. Thị trường đang bị kiểm soát bởi các nhà buôn vàng, họ phải điều chỉnh để làm sao mang lại siêu lợi nhuận cho mình. Người tiêu dùng vốn vĩ đã không hiểu biết nhiều về thị trường vàng, nay lại bị giới kinh doanh điều chỉnh giá gây nhiều bất lợi, mua vàng vào cũng lỗ, bán ra cũng lỗ.

"Lý giải giá trong nước không bám kịp thế giới do không thể liên tục thay đổi giá niêm yết trên bảng là nguỵ biện. Tôi cũng là một nhà kinh doanh, khi có biến động, có thể thay giá tới 10 lần mỗi ngày", Giám đốc AJC Nguyễn Thanh Trúc nói.

Theo ông Trúc, giá bán trong hệ thống AJC do lãnh đạo công ty ấn định rồi gửi tới các chi nhánh qua email hoặc fax. Thời gian tối đa để gửi cho tất cả các chi nhánh vào khoảng 15-20 phút. Với thời gian giao dịch 8 tiếng mỗi ngày, nếu cần thay đổi, có thể điều chỉnh giá liên tục mà không lo chậm trễ. "Người ta lý giải phải niêm yết giá thủ công, nên không kịp theo diễn biến thế giới. Vậy tại sao khi giá thế giới lên cao, họ lại sẵn sàng điều chỉnh nhanh không kém?", ông Trúc nói.

Hơn nữa, theo ông Trúc, mỗi khi đặt lệnh mua hàng online, các đầu mối nhập khẩu đã phải tìm được ngay đối tác mua hết hoặc phần lớn lô hàng đó, chứ không đợi đến lúc hàng về mới tìm khách để bán.

Hiện chỉ có vài chục đơn vị được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cấp phép nhập khẩu vàng, với một số lượng nhất định. Riêng hạn ngạch dành cho khối ngân hàng thương mại vào khoảng trên dưới 50 tấn mỗi năm. Các cửa hàng bán lẻ, muốn kinh doanh vàng bạc, cũng phải được phép của chi nhánh Ngân hàng Nhà nước các tỉnh.

Theo ông Nguyễn Minh Phong, Trưởng phòng Nghiên cứu Kinh tế, Viện Nghiên cứu kinh tế xã hội Hà Nội, hành vi làm giá ép người tiêu dùng sẽ khó tồn tại khi thị trường mở cửa hoàn toàn. "Vào WTO, sẽ không còn độc quyền trong xuất nhập khẩu, với vàng cũng như vậy. Khi thị trường có nhiều nhà cung cấp cạnh tranh nhau, giá cả sẽ được điều tiết theo hướng có lợi cho người tiêu dùng", ông nói.

Song Linh