Tiền thưởng xuất khẩu luôn đến... muộn

Bộ Thương mại luôn tổ chức thưởng xuất khẩu hằng năm, nhằm khuyến khích doanh nghiệp tìm kiếm, mở rộng thị trường, xuất khẩu mặt hàng mới chất lượng cao. Tuy nhiên, hầu như năm nào các doanh nghiệp cũng chậm nhận được tiền thưởng, khiến họ bị động trong việc lên kế hoạch kinh doanh.

Dệt may cũng là ngành có nhiều doanh nghiệp được thưởng thành tích xuất khẩu hàng năm.

Nhiều doanh nghiệp phàn nàn, mặc dù việc trao thưởng thường được tiến hành vào khoảng giữa tháng 9 (từ 13 đến 20/9), nhưng phải đến gần hết năm sau họ mới "cầm" được tiền thưởng năm trước. Điển hình như đến tháng 1 năm nay, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhận được tiền thưởng vượt kim ngạch xuất khẩu của năm 2003. Tình trạng này dẫn đến nhiều "bị động" cho doanh nghiệp trong việc hoạch định kế hoạch tài chính năm.

Trong hai năm 2001-2002, Thủ tướng Phan Văn Khải đã cho phép áp dụng chính sách thưởng kim ngạch xuất khẩu. Đến năm 2003, chính sách này đã được thay đổi theo hướng gắn với thành tích xuất khẩu. Tức là chỉ doanh nghiệp nào có kim ngạch xuất khẩu của mặt hàng được thưởng vượt so với năm 2002 mới được xét thưởng.

Tuy nhiên, Bộ Thương mại, Kế hoạch và Đầu tư, Tài chính vừa thống nhất sẽ không thực hiện chính sách thưởng vượt kim ngạch xuất khẩu năm 2004 so với năm 2003 cho các doanh nghiệp có thành tích. Lý giải cho quyết định này, các chuyên gia liên bộ cho rằng, năm ngoái hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra trong bối cảnh kinh tế thương mại trên thế giới đang trên đà hồi phục, kinh tế trong nước tiếp tục phát triển thuận lợi, nguồn hàng xuất khẩu khá dồi dào dẫn đến thị trường xuất khẩu nhìn chung không gặp nhiều khó khăn.  

Do vậy, năm nay, Hội đồng xét thưởng xuất khẩu Bộ Thương mại dự kiến sẽ chỉ thưởng cho các doanh nghiệp dựa trên các tiêu chí: Tìm được mặt hàng mới hoặc chủng loại mặt hàng mới; Lần đầu tiên xuất khẩu ra thị trường nước ngoài hoặc thị trường đầu tiên nhập khẩu hàng VN sản xuất năm 2004.

Thời điểm trao thưởng xuất khẩu năm nay sắp tới, song nhiều doanh nghiệp vẫn chưa biết được quy chế mới này. Giám đốc Công ty thực phẩm thủy sản Nha Trang (Nhatrang Seafoods) Ngô Văn Ích tỏ ra rất ngạc nhiên khi trao đổi với VnExpress: "Chúng tôi nhận được tiền thưởng vượt xuất khẩu năm 2003 chỉ mới vài tháng trước, có thông tin là Bộ Thương mại đang xét thưởng cho năm 2004. Bây giờ lại ngưng?".

Mặc dù lấy làm tiếc vì "mất" khoản tiền "boa" này, nhưng ông Ích khẳng định rằng mọi hoạt động kinh doanh của công ty vẫn diễn ra bình thường. "Khoản tiền thưởng này của Nhatrang Seafood chỉ khoảng 100 triệu đồng/năm nên có tác dụng khuyến khích công ty cố gắng phấn đấu cho năm sau mà thôi", ông Ích giải thích. Theo ông, không có tiền thưởng cũng không có nghĩa là doanh nghiệp sẽ hạn chế hoạt động sản xuất kinh doanh.

Trong khi đó, ông Ngô Phước Hậu, Tổng giám đốc Công ty cổ phần xuất nhập khẩu thủy sản An Giang (Agifish) thì "trông chờ" vào khoản tiền thưởng cho những doanh nghiệp mở rộng thị trường mới, sản phẩm mới... của Bộ Thương mại. "Đã đành thưởng vượt kim ngạch xuất khẩu sẽ động viên doanh nghiệp kinh doanh cho năm tới, nhưng nếu không có khoản này thì vẫn còn những hình thức thưởng khác như mở thị trường mới chẳng hạn", ông Hậu nói thêm.

Hàng năm, Agifish được Bộ Thương mại thưởng cho thành tích xuất khẩu, mở rộng thị trường trung bình 200-300 triệu đồng. Nếu cộng cùng với mức thưởng vượt kim ngạch xuất khẩu nữa thì số tiền thưởng sẽ tròm trèm nửa tỷ, tùy theo thành tích mỗi năm. Con số này cho thấy việc Bộ Thương mại không thưởng vượt thành tích xuất khẩu nữa đã khiến nhiều doanh nghiệp thất thu không ít.

Đại diện Công ty Thực phẩm Miền Bắc cũng cho biết, việc thưởng thành tích xuất khẩu là một cách động viên doanh nghiệp để mở rộng sản xuất. Tuy nhiên, nếu năm nay Bộ không thưởng vượt kim ngạch xuất khẩu thì công ty vẫn phải sản xuất để đảm bảo công việc kinh doanh tiến triển thuận lợi. Dù không thưởng vượt kim ngạch xuất khẩu nhưng Bộ Thương mại vẫn thưởng thành tích xuất khẩu dựa trên các tiêu chí khác. Do vậy, Công ty Thực phẩm Miền Bắc cũng hy vọng sẽ được xét thưởng lần này.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp sẽ vẫn có cơ hội nhận được tiền thưởng vượt thành tích xuất khẩu của năm 2005 so với năm 2004. Bộ Thương mại cho rằng, khác với năm ngoái, xuất khẩu hàng hoá trong năm 2005 lại diễn ra trong bối cảnh không mấy thuận lợi. Bên cạnh sự tăng trưởng chậm chạp và bất ổn của một số khu vực trên thế giới, sản xuất hàng hoá xuất khẩu trong nước cũng gặp nhiều khó khăn. Thời tiết không thuận lợi do nắng nóng, hạn hán cộng với thiếu điện, thiếu nước đã ảnh hưởng lớn đến sản xuất công nghiệp, nguồn hàng xuất khẩu hạn chế, giá thành sản xuất tăng làm cho sức cạnh tranh của hàng hoá không cao... Trong khi đó, yêu cầu tăng trưởng xuất khẩu lại là trên 20% nhằm đảm bảo cho sự tăng trưởng chung 8,5% GDP cả năm 2005.

Từ thực tế này, Bộ Thương mại đã đề nghị Thủ tướng Phan Văn Khải cho phép tiếp tục thực hiện thưởng vượt kim ngạch xuất khẩu năm 2005 so với năm 2004. Việc xét thưởng sẽ được tiến hành theo hướng: Giảm mức thưởng đối với các mặt hàng nông sản xuất thô thuần tuý so với mức thưởng các sản phẩm chất lượng cao hoặc đã qua chế biến để khuyến khích việc nâng cao giá trị xuất khẩu theo chiều sâu.

Đối với một số nhóm hàng có phạm vi rộng như hàng cơ khí, rau quả, Bộ Thương mại sẽ phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư hướng dẫn cụ thể những mặt hàng được xét thưởng, mặt hàng nào không thuộc diện xét thưởng để tránh vướng mắc trong quá trình thực hiện. Theo tính toán, khi thực hiện việc thưởng này, ngân sách sẽ phải chi thêm khoảng trên 150 tỷ đồng.

Hà Vy - Phan Anh