Bài toán quota dệt may vẫn chưa có lời giải

Sau khi nhận được lá thư của Bộ trưởng Thương mại Trương Đình Tuyển, các doanh nghiệp dệt may rất hoang mang vì không biết câu chuyện quota sẽ đi đến đâu, chuyển nhượng sẽ diễn ra theo chiều hướng nào. Khả năng trở lại của phương án cấp visa tự động làm nhiều người lo ngại.

Công nhân của Công ty May 10. Ảnh: Anh Tuấn

Theo Bộ trưởng Trương Đình Tuyển, việc chuyển nhượng hạn ngạch giữa các doanh nghiệp trong 5 tháng đầu năm thực hiện rất cầm chừng dẫn đến tình trạng nơi cần quota thì không có, nơi có lại không sử dụng. Điều này đã ảnh hưởng xấu đến tình hình xuất khẩu dệt may của VN trong những tháng đầu năm.

Chủ tịch hội đồng quản trị Tổng công ty Dệt may VN (Vinatex), Lê Quốc Ân cho rằng, gần đây, những thông tin về việc một số chủng hàng dệt may của Trung Quốc bị Mỹ tái áp hạn ngạch trở lại và EU liên tục tạo sức ép đã khiến không ít doanh nghiệp trong nước hy vọng cơ hội hút đơn hàng từ các khu vực này. Vì thế, dù không có đơn hàng, nhiều doanh nghiệp vẫn không chịu nhường hạn ngạch cho doanh nghiệp khác, và "nuôi" hy vọng đến một lúc nào đó có thể bán được hạn ngạch với giá cao hơn.

Theo ông Ân, chính tâm lý này của các doanh nghiệp đã cản trở tiến trình chuyển nhượng hạn ngạch dệt may giữa các doanh nghiệp trong 5 tháng đầu năm. Ông Ân cho rằng, Bộ trưởng Tuyển đã rất đúng khi đề xuất thu hồi quota của các doanh nghiệp khi mà 5 tháng qua mới thực hiện được dưới 35% lượng được cấp. "Các doanh nghiệp đã sai lầm và duy trì lối tư duy cũ, khi quá hy vọng vào xu hướng chuyển đơn hàng sang VN sau khi quốc gia 1,3 tỷ dân bị vấp hạn ngạch. Mỹ và EU có nhiều sự lựa chọn chứ không riêng gì VN. Trong bối cảnh như hiện nay, ngay cả Campuchia cũng có cơ hội nhiều hơn VN bởi quốc gia này đã là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)" - ông Ân nói thêm.

Trong một lần trao đổi với VnExpress, bà Đinh Thị Mỹ Loan, Cục trưởng Quản lý cạnh tranh, Bộ Thương Mại, cũng đưa ra một nhận định tương tự. Theo bà, việc một đối thủ cạnh tranh chủ yếu như Trung Quốc gặp khó khăn có thể mở ra cơ hội phát triển, nhưng đối với VN không thực sự lớn. VN chưa phải là thành viên WTO, vẫn thuộc diện chịu hạn ngạch, do vậy các đơn hàng thay vì vào VN sẽ ồ ạt chuyển hướng sang các thị trường khác mà ở đó họ không phải chi bất kỳ một chi phí nào cho việc chuyển nhượng, như Srilanka hay Ấn Độ...

Tổng giám đốc Công ty Dệt may Thành Công Đinh Công Hùng không giấu sự chán nản khi một số đơn hàng hiện nay vẫn không có quota để xuất hàng, lại không biết phải làm thế nào để tìm được doanh nghiệp có quota muốn chuyển nhượng. Theo ông, việc tìm kiếm thông tin về chuyển nhượng hạn ngạch dệt may vẫn còn rất khó khăn, vì không có một đầu mối nào cụ thể cả, dù Bộ Thương mại đã có cơ chế cho việc này. "Đáng lẽ ra, Bộ nên làm đầu mối cung cấp thông tin cho doanh nghiệp về tình hình các doanh nghiệp nào muốn bán, hay muốn mua quota một cách công khai trên mạng của Bộ. Như vậy, những doanh nghiệp muốn mua quota như chúng tôi sẽ có hướng để liên lạc với các doanh nghiệp muốn bán. Còn như hiện nay, chúng tôi đều phải tự xoay sở thông qua các mối quan hệ với những doanh nghiệp khác. Cách làm này rất thủ công và không hiệu quả" - ông Hùng nói.

Theo ông Hùng, Bộ phải yêu cầu các doanh nghiệp "om" quota khi không có hợp đồng phải giải trình. "Trong văn bản giải trình, các doanh nghiệp không sử dụng quota phải chứng minh được mình đang có kế hoạch sử dụng hoặc chuyển nhượng số hạn ngạch đã được cấp. Nếu không làm được điều này, Bộ cần kiên quyết thu hồi, bởi không phải cứ có quota là muốn làm gì thì làm, ảnh hưởng đến toàn bộ ngành dệt may trong nước" - ông Hùng bức xúc. 

Trong lá thư gửi Hiệp hội, Bộ trưởng Trương Đình Tuyển cũng cho biết ý định có thể sẽ cấp visa tự động ở 5 chủng loại mà 5 tháng đầu năm thực hiện còn thấp. Ý định trên của Bộ trưởng Tuyển đã vấp phải sự phản đối rất mạnh từ phía các doanh nghiệp dệt may, đặc biệt là ở khu vực TP HCM. Những doanh nghiệp này lý giải, kể từ khi cơ chế chuyển nhượng hạn ngạch được cho phép đến nay, khoảng thời gian chưa dài, và doanh nghiệp đang trong giai đoạn hoàn thành kế hoạch xuất khẩu theo đơn hàng đã ký.

Những năm trước đây quy chế của Bộ Thương mại là đến 30/9 hàng năm, khi quota đã bị "khê" mới rà soát lại lượng còn tồn đọng của doanh nghiệp. Theo đó, những đơn vị nào có quota nhưng thiếu khả năng xuất khẩu sẽ bị thu hồi để cấp cho các doanh nghiệp có đơn hàng, thiếu quota. "Năm nay, Bộ Thương mại lại thực hiện việc làm này quá sớm, mới chỉ bước vào thời điểm đầu tháng 6. Doanh nghiệp vẫn đang trong giai đoạn tăng tốc để hoàn thành các đơn hàng xuất khẩu ký từ đầu năm" - đại diện một doanh nghiệp than thở.

Ông Nguyễn Đức Hoan, Giám đốc Công ty may Song Ngọc, kiêm Chủ tịch Hiệp hội Dệt may và thêu đan TP HCM (Agtek) dẫn chứng, một đơn hàng từ khi ký đến lúc xuất hàng cũng phải mất 4-5 tháng mới xong. Ông Hoan cho biết, Song Ngọc nhận được chỉ tiêu quota là khoảng 3.000 tá quần. Theo kế hoạch, đến giữa tháng 7 tới sẽ hoàn tất để giao cho khách hàng Mỹ. "Nay Bộ chuyển hướng cấp quota theo phương án tự động thì khi hoàn tất đơn hàng chúng tôi sợ không có hạn ngạch để xuất. Lúc đó, doanh nghiệp phải bồi thường đơn hàng cũng như chi phí sản xuất, nghiêm trọng hơn là mất chữ "tín" đối với khách hàng. Họ sẽ không còn tin tưởng vào doanh nghiệp VN mà quay sang đặt hàng ở các thị trường khác" - ông Hoan nói.

Theo ông Hoan, các doanh nghiệp dệt may có quy mô nhỏ còn gặp khó khăn hơn, vì họ chỉ nhận được một lượng quota rất ít do việc phân bổ được tính theo thành tích. Đơn hàng xuất khẩu cũng phải mất nhiều thời gian tìm kiếm mới có được. "Nếu Bộ Thương mại đã ra quy chế cấp quota theo phương án cũ và đến cuối tháng 9 mới thực hiện việc rà soát để thu hồi thì nay cũng cho doanh nghiệp cơ hội đó để xuất hàng. Chúng tôi rất mong Bộ sẽ xem lại việc này, nếu không sẽ gây ra thiệt hại lớn cho các doanh nghiệp", ông Hoan đề nghị.

Hà Vy - Nguyễn Thùy