'Khả năng vào WTO cuối năm nay rất lớn'

Ông Hoàng Phước Hiệp là thành viên đoàn đàm phán Chính phủ Việt Nam.

Bỏ dở công việc bận rộn để lên đường tới Geneva, Vụ trưởng Pháp luật quốc tế (Bộ Tư pháp) Hoàng Phước Hiệp không dám kỳ vọng nhiều. Tuy nhiên, trở về Hà Nội chiều qua sau 3 ngày làm việc tất bật, ông lạc quan tâm sự với VnExpress rằng, khả năng VN gia nhập WTO cuối năm nay hoàn toàn trong tầm tay.

- Phiên họp thứ 10 với Ban Công tác về vấn đề gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) của Việt Nam được ấn định vào 20/5, nhưng sự kiện này không được ghi trên lịch làm việc chính thức của WTO. Vậy thực chất buổi làm việc hôm đó là như thế nào, thưa ông?

- Trước hết, xin chia sẻ một thông tin quan trọng, đó là Ban công tác về vấn đề gia nhập WTO của Việt Nam đã có chủ tịch mới. Ông chủ tịch cũ, đại sứ Hàn Quốc đã mãn nhiệm và lên thay ông là vị đại sứ người Na Uy, một nhân vật khá quan trọng, người có tầm ảnh hưởng lớn ở WTO. Dự kiến, đầu tháng 6 ông chủ tịch mới sẽ sang thăm Việt Nam.

Còn về cuộc họp với Ban Công tác hôm 20/5, thực tế là buổi làm việc trù bị của phiên 10. Phiên 10 sẽ diễn ra vào tháng 9 năm nay, cụ thể ngày giờ còn chưa rõ. Thông thường, trong các hội nghị quốc tế, phiên trù bị có ý nghĩa cực kỳ quan trọng, hơn cả phiên chính thức. Nó giải quyết phần lớn các vấn đề nội dung và là tiền đề quyết định cho phiên chính thức. Và thực tế thì phiên làm việc trù bị hôm 20/5 vừa qua cho kết quả rất tốt đẹp.

- Tại sao ông lại nhận định như vậy?

- Phiên họp trù bị với Ban Công tác hôm 20/5 diễn ra tích cực, hầu như tất cả các đoàn đại biểu đều tuyên bố ủng hộ Việt Nam sớm gia nhập. Có những đại biểu trước đây không phát biểu ý kiến hoặc phát biểu hết sức dặt dè như Trung Quốc, Nhật Bản, thì trong phiên vừa rồi họ rất tích cực và hy vọng Việt Nam sẽ được kết nạp ngay tại Hội nghị Bộ trưởng WTO ở Hong Kong tháng 12 năm nay. 

Có những nước trước đây thường đặt nhiều câu hỏi trong các phiên đa phương, như Australia. Ở phiên này, Australia cũng hỏi nhiều nhưng khác ở chỗ họ nêu vấn đề cụ thể hơn và gợi ý Việt Nam nên làm thế nào cho hiệu quả, nhanh chóng và đúng quy định. Mỹ cũng rất ủng hộ và khẳng định Việt Nam có nhiều tiến bộ kể từ sau phiên đa phương thứ 9 (tháng 12 năm ngoái) đến nay. Theo đại diện đoàn đàm phán của Mỹ, Việt Nam đã giải toả nhiều vấn đề mà Mỹ coi là có vướng mắc. Hàn Quốc khẳng định cơ bản đã kết thúc đàm phán với Việt Nam. Canada hy vọng khi đoàn đàm phán Việt Nam qua làm việc vào tháng 6 sẽ có thể kết thúc sớm. Đoàn Canada còn tuyên bố, chính phủ của họ đã quyết định viện trợ 20 triệu đôla để hỗ trợ Việt Nam thực thi hiệp định về kiểm dịch động thực vật trong WTO.

- Những vấn đề nào được bàn bạc nhiều tại phiên trù bị này?

- Các thành viên đã tập trung bàn bạc về 3 vấn đề chính. Đó là quyền kinh doanh xuất nhập khẩu, quản lý hạn ngạch thuế quan và các biện pháp liên quan tới thuế nội địa. Các đại biểu quan tâm nhiều tới thông tin sửa đổi, bổ sung pháp luật cho phù hợp với nghĩa vụ thành viên WTO, lộ trình làm luật của Quốc hội và chất lượng các dự thảo. Phía Việt Nam thông báo Quốc hội đang gấp rút xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật và cơ bản cuối 2005 sẽ thông qua những luật liên quan tới nghĩa vụ thành viên WTO. Trong trường hợp WTO đưa ra cam kết lớn hơn bình thường hoặc vượt khung pháp luật, sẽ tính tới phương án làm một luật hay một văn bản nào đó của Quốc hội sửa đổi bổ sung nhiều luật và pháp lệnh khác liên quan tới nghĩa vụ thành viên WTO. Các thành viên Ban Công tác còn yêu cầu, trước tháng 9 phải cung cấp đầy đủ các dự thảo luật mà Chính phủ Việt Nam đã trình ra Quốc hội hoặc Uỷ ban thường vụ Quốc hội. Họ coi đây là yêu cầu khách quan để có thể đi đến kết thúc trong đàm phán đa phương về việc gia nhập WTO của Việt Nam.

Kết luận buổi làm việc, ông chủ tịch Ban công tác yêu cầu các thành viên gửi nhận xét bằng văn bản qua ban thư ký vào đầu tháng 6 để ban thư ký gửi lại Việt Nam. Ban thư ký sẽ tổng hợp tài liệu và câu trả lời để chuẩn bị cho phiên đa phương thứ 10, diễn ra vào tháng 9. Phiên 10 sẽ rà soát lại tiến độ đàm phán song phương, chương trình làm luật của Việt Nam và thảo luận dự thảo báo cáo của Ban công tác.

- Kết quả các phiên đàm phán song phương trước và sau cuộc họp hôm 20/5 thì sao?

- Trước 20/5 đã diễn ra một loạt phiên song phương. Ngày 12 làm việc với Columbia, 13 với Thuỵ Sĩ và Canada, 16 với Ấn Độ, 17 quay lại với Thuỵ Sĩ và Canada, chiều 18 làm việc với Na Uy, 19 Canada và Na Uy. Bên cạnh các phiên làm việc chính thức, đoàn đàm phán Việt Nam còn ký thoả thuận cuối cùng với Argentina. Đối tác này năm ngoái đã kết thúc đàm phán với ta và hai bên mới ký tắt hiệp định. Đại diện Việt Nam cũng tiếp đại diện của Hondurat và Mexico.

Sau phiên đa phương trù bị, ngay trưa qua, đoàn đàm phán Việt Nam đã lên đường tới Tokyo chuẩn bị cho buổi làm việc với Nhật Bản. Khoảng 6/6 sẽ đàm phán song phương với Trung Quốc, 13-16/6 sẽ gặp Mỹ. Có thể sau đó sẽ tiếp tục với Canada. Điểm đáng chú ý là tại đợt làm việc này, Bungari trước đây không có yêu cầu gì thì nay lại đề nghị đàm phán về một số mặt hàng. Bungari không quá khó tính, song có thêm một đối tác cũng có nghĩa là sẽ phải lên lịch đàm phán.

Các phiên song phương nói chung tiến triển khá tốt. Khoảng 7-8 đối tác về cơ bản có thể kết thúc đàm phán trong thời gian rất gần. Vài nước khác còn một số điểm cần bàn bạc, nhưng với sự cố gắng của Việt Nam và thiện chí của họ, có thể kết thúc trước phiên 10 chính thức. Nếu kể cả 7-8 đối tác trước đây, Việt Nam gần như đã kết thúc với hơn một nửa số nước có yêu cầu đàm phán. Từ nay đến tháng 9, sẽ phải đàm phán thêm với 14-15 đối tác nữa. Và theo nhận xét của Ban Công tác, nếu Việt Nam có thể kết thúc với tất cả các đối tác trước phiên đa phương thứ 10 này, khả năng tuyên bố gia nhập tại Hội nghị Bộ trưởng WTO ở Hong Kong hoàn toàn nằm trong tầm tay.

- Cá nhân ông nghĩ sao về khả năng này?

- Trước khi lên đường sang Geneva, tôi thấy khả năng này thật khó. Và lúc đó, tôi nghĩ rằng có lẽ năm nay chỉ kết thúc được các phiên nội dung. Đầu năm sau mới làm về vấn đề kỹ thuật. Nhưng qua phiên trù bị hôm 20/5, tôi thấy khả năng Việt Nam gia nhập vào tháng 12 năm nay cực lớn. Tất nhiên, với điều kiện Việt Nam kết thúc các cuộc đàm phán song phương trước tháng 9.

Vấn đề quan trọng lúc này là thiện chí của các đối tác song phương, liệu họ có nhìn nhận Việt Nam một cách thực tế và thông cảm hay không. Bản thân Việt Nam đã cố gắng hết sức. Và theo nhận xét của đại diện Singapore, thay mặt cho ASEAN, những cam kết mở cửa thị trường của Việt Nam như hiện nay là rất hợp lý, đặc biệt trong hoàn cảnh một nước đang phát triển ở trình độ thấp. Hiện Việt Nam đã mở cửa 10 nhóm ngành dịch vụ và 92 dịch vụ cụ thể. Bản chào hàng hoá đã cam kết sửa đổi 99,3% số dòng thuế, riêng nông nghiệp đề cập đầy đủ. Bình quân thuế cam kết hiện dưới 18%, một số mặt hàng công nghiệp còn thấp hơn. Phí và lệ phí đã gần như bằng 0%. Theo một số nước, nhượng bộ như vậy là quá lớn và Việt Nam không phải nhượng bộ thêm nữa.

- Việc thay đổi Chủ tịch Ban công tác cũng như nhân sự cao cấp của WTO có ảnh hưởng tới khả năng đó?

- Việc thay đổi nhân sự trong Ban công tác đơn giản vì ông đại sứ người Hàn Quốc đã mãn nhiệm. Tuy nhiên, để được ông đại sứ Na Uy nhận lời làm chủ tịch Ban công tác là cả một nỗ lực rất lớn về ngoại giao của Việt Nam. Ông chủ tịch mới là một trong 3 người uy tín nhất trong WTO, có nhiều kinh nghiệm trong đàm phán đa phương. Còn với nhân sự cao cấp của WTO, Tổng giám đốc sắp mãn nhiệm, ông Supachai là người rất thân thiện với Việt Nam, bản thân ông là công dân ASEAN. Chủ tịch kế nhiệm Pascal Lamy cũng có quan hệ tốt với Việt Nam, là người có nhiều nỗ lực trong việc kết thúc đàm phán song phương Việt Nam - EU. Ông là người dày dạn kinh nghiệm, có thể đảm trách các công việc nặng nề của WTO, đồng thời góp phần hỗ trợ rất lớn cho quá trình gia nhập của Việt Nam.

- Điều gì ông thấy thú vị nhất trong đợt làm việc vừa qua ở Geneva?

- Điều thú vị nhất là cuộc tranh luận giữa Argentina và Australia về cơ chế quản lý hạn ngạch thuế quan mà Việt Nam cần áp dụng. Australia muốn Việt Nam chia số hạn ngạch thuế quan cho các nước thành viên WTO theo một phương pháp nào đó, có thể là đấu thầu. Argentina phản đối và cho rằng điều đó không có trong quy định của WTO. Tranh luận của Argentina đã khiến Australia phải nhìn nhận lại. Tham dự từ phiên đa phương thứ nhất cho tới nay, chưa bao giờ tôi chứng kiến một cuộc tranh luận về vấn đề cụ thể và sôi nổi như vậy giữa các thành viên Ban công tác. Điều thú vị đó chỉ có thể xảy ra ở phiên trù bị mà thôi.

Điểm khá lý thú mà tôi nhận thấy rõ trong phiên trù bị lần này là hiệu quả của các nỗ lực ngoại giao. Không khí làm việc phiên trù bị đỡ căng thẳng hơn nhiều so với các phiên đa phương trước đây. Các đồng chí lãnh đạo của ta đã rất nỗ lực trong việc vận động hành lang để chúng ta có một phiên trù bị tốt. Phát biểu của các đoàn cũng cho thấy rõ điều này.

- Vậy theo ông, Việt Nam đã đi bao nhiêu phần trăm quãng đường tới WTO?

- Thật khó xác định điều đó vào thời điểm này. Trong một cuộc chạy marathon, ứng cử viên sáng giá có thể gục ngã trước kilomet cuối cùng, trong khi một người chạy bình thường lại về đích trước. Đàm phán gia nhập WTO của Việt Nam cũng có thể coi là cuộc chạy đua marathon. Bây giờ chúng ta đang ở kilomet cuối cùng, vấn đề là phải có chiến thuật đúng mới giành được chiến thắng vẻ vang.

Song Linh thực hiện