Cổ phần hóa không còn đường lùi

Dệt may mạnh tay cổ phần hoá. Ảnh: Anh Tuấn

Càng tới giai đoạn cạnh tranh quyết liệt, doanh nghiệp càng phải tự tạo thế chủ động trong hoạt động sản xuất kinh doanh thay vì trông chờ vào Nhà nước. Dù chưa có kế hoạch, nhiều doanh nghiệp trực thuộc Bộ Công nghiệp đã xin được cổ phần hóa.

Bộ trưởng Hoàng Trung Hải cho biết trong một hội nghị đổi mới sắp xếp doanh nghiệp mới đây, năm 2004 theo kế hoạch Bộ có 52 doanh nghiệp cổ phần hóa song có đến hơn 100 doanh nghiệp tự nguyện xin làm sớm.

Việc doanh nghiệp hào hứng, theo ông Hải là do kết quả kinh doanh của 80% doanh nghiệp sau cổ phần hóa phát triển tốt, tăng doanh thu, lợi nhuận, nhiều công ty có cổ tức cao trên 18%, cá biệt tới 54% như công ty cổ phần công nghiệp nhẹ số 2 Descon.

Tuy nhiên không phải Bộ nào, địa phương nào cũng thuận lợi như Bộ Công nghiệp. Theo Phó trưởng Ban Kinh tế trung ương Nguyễn Văn Đặng, tính đến thời điểm này mới cổ phần hóa hơn 1.000 doanh nghiệp nhà nước, chiếm khoảng 2% vốn nhà nước, trong khi theo kế hoạch đến hết 2005 con số đó phải đạt 17%.

Trong hàng loạt vướng mắc, khó khăn lớn nhất khi tiến hành cổ phần hóa nằm ở khâu xác định giá trị. Theo Nghị định 64, giá trị thực tế của doanh nghiệp có tính đến khả năng sinh lời mà người mua hay người bán cổ phần đều chấp thuận, được xác định trên cơ sở kết quả kiểm kê phân loại và đánh giá toàn bộ tài sản. Điều này hoàn toàn phụ thuộc vào hội đồng định giá, vì không hề có cơ sở để xác định chất lượng tài sản còn bao nhiêu phần trăm, giá trị tài sản trên thị trường cùng loại. Việc đưa giá trị thương hiệu được thị trường chấp nhận vào giá trị để bán cổ phần cũng được cho là chưa hợp lý, vì như vậy cán bộ nhân viên doanh nghiệp phải mua chính cái họ đã phải phấn đấu để có được.

Bộ Công nghiệp đã thống nhất với Bộ Tài chính thực hiện 3 hình thức định giá: Tổ chức đấu thầu để lựa chọn các cơ quan tài chính trung gian xác định giá trị doanh nghiệp; Bộ thành lập Hội đồng xác định giá trị doanh nghiệp, hoặc uỷ quyền cho Hội đồng quản trị Tổng công ty 91 xác định giá trị doanh nghiệp có vốn dưới 5 tỷ đồng.

Muốn tập hợp đủ Hội đồng xác định giá trị doanh nghiệp - bao gồm cán bộ của các cơ quan chủ quản, cơ quan tài chính, đại diện tổng công ty và doanh nghiệp - cũng mất nhiều thời gian, ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ cổ phần hóa. Chọn công ty kiểm toán thông qua tổ chức đấu thầu cũng mất nhiều thời gian và thủ tục rườm rà. Vì vậy, mới đây hình thức chọn thầu đã được đề xuất để thay thế.

Nhiều doanh nghiệp chưa thể cổ phần hóa do tài chính không lành mạnh. Thứ trưởng Bộ Thương mại Phan Thế Ruệ cho biết, trong số 61 doanh nghiệp trực thuộc Bộ, trên 20% có vấn đề về tài chính, không có khả năng thanh toán nợ vay để thực hiện cổ phần hóa.  

Một số doanh nghiệp sản xuất lại xin lùi tiến độ cổ phần hóa để di chuyển cơ sở, vì nếu là doanh nghiệp nhà nước, họ sẽ được địa phương đền bù thỏa đáng nhưng khi chuyển thành công ty cổ phần thì không được hưởng ưu đãi đền bù.

Trước hàng loạt vướng mắc như trên, mỗi địa phương có một cách tháo gỡ. TP HCM được coi là mạnh tay hơn cả khi đưa ra 2 sự chọn lựa cho lãnh đạo doanh nghiệp: Tiếp tục làm giám đốc và thực hiện cổ phần hoá hoặc rời bỏ chức vụ để người khác điều hành và thực hiện mục tiêu được giao. Bộ Thương mại lại có quy chế thay giám đốc nếu để doanh nghiệp lỗ lớn hoặc lỗ 2 năm liền. Tuy nhiên kết quả chưa mấy khả quan, tốc độ cổ phần hóa vẫn chậm so với kế hoạch.

Dự kiến, 2005 cả nước sẽ cổ phần hóa gần 500 doanh nghiệp, trong đó có nhiều tổng công ty lớn. Những giải pháp cần có để tạo "cú hích" trong lĩnh vực này sẽ là chủ đề chính được đưa ra mổ xẻ tại Hội nghị cổ phần hóa toàn quốc diễn ra trong hai ngày 24-25 tới tại Hà Nội.

Phong Lan