Ba Mọi 'luyện chưởng' vào WTO

Ông Ba Mọi bên vườn nho.

'Làm nho năm được năm mất, được thì cười, mất thì khóc. Nhưng năm 1998, tôi khóc không nổi nữa vì lũ lụt quá nặng, mất trắng. Nhìn con nước về ngập lên những giàn nho, bỏ đi không đặng, ở lại thì không xong. Chỉ biết bưng mặt khóc than. Thất bại, tôi vào thư viện tỉnh luyện chưởng', vua nho Ba Mọi tâm sự.

- “Luyện chưởng”trong thư viện rồi ông “ngộ” ra điều gì?

- Thời điểm đó, người tiêu dùng rất ngại ăn nho. Vì nông dân mình sử dụng thuốc trừ sâu quá mức cho phép. Tôi “ngộ” ra rằng, cần đi tìm cách canh tác mới: nói không với thuốc trừ sâu hóa học. May mắn là năm 2000, tôi được Trung tâm Chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nông nghiệp thuộc Viện Khoa học kỹ thuật miền Nam có dự án khảo nghiệm áp dụng phân bón hữu cơ trên cây nho, kèm theo là sử dụng những chế phẩm sinh học.

Lúc đó, tôi chớp cơ hội này, bỏ ra một sào nho đỏ để khảo nghiệm một năm, vị chi là 3 vụ. Làm rất khổ sở. Hồi đó ít ai dám bỏ vốn, bỏ vườn ra làm thí nghiệm vì không chắc ăn. Vả lại anh biết đó, nông dân mình quen được vụ nào ăn vụ đó. Tôi chia vườn mình làm 3 lô, mô hình thí nghiệm là bốn công thức ba lần lặp lại để chọn phương pháp tối ưu. Khảo nghiệm một năm thì tìm ra con đường vực lại thương hiệu cho trái nho Ninh Thuận.

- Ông có trăn trở tìm cách chủ động giống nho đặc trưng cho địa phương?

- Tôi nhiều lần đề nghị tỉnh Ninh Thuận đăng ký một giống nho có tên riêng. Tôi đã bị một vố là khi cơ sở phân phối của mình tìm được đối tác, xuất khẩu nho sạch loại NH148 sang Campuchia. Nhưng khi đưa tên nho ra thì họ không chịu vì đó không phải là tên một giống nho mà chỉ là tên khoa học. "Bản quyền” của địa phương để tiện trong giao dịch, phát triển thị trường và quan trọng là để người tiêu dùng phân định và an tâm hơn khi sử dụng nho an toàn.

- Một nông dân chân lấm tay bùn, tự dưng đi đăng ký thương hiệu thì có phải là “chơi trội”, muốn “làm vua một vùng” không?

- Không. Đối với một người nông dân, tôi chỉ nghĩ thế này: nói tới nho Phan Rang, người ta “ớn” vì bị bơm thuốc nhiều quá. Buộc lòng mình phải nghĩ đến một cái tên khác, gắn trách nhiệm của mình đối với sản phẩm. Trước hết, tôi tự tin ký thác trách nhiệm mình vào sản phẩm mình làm ra. Tôi không hiểu thương hiệu sâu sắc đâu, chỉ nghĩ thế này: có cái tên để gọi, để biết đây là trái nho của tôi, mấy ông ăn đau bụng, ỉa chảy tôi chịu trách nhiệm! Và tôi đi mở cơ sở sản xuất, phân phối để đăng ký thương hiệu.

- Phản ứng của những người trồng nho thế nào khi ông có thương hiệu?

- Nhiều hợp tác xã sản xuất nho sạch ở Phan Rang đã hình thành và nhiều tư nhân chuẩn bị đăng ký thương hiệu. Tôi nghĩ những nông dân chưa có điều kiện thực hiện thì từ từ người ta cũng sẽ thực hiện vì đây là hướng tích cực. Hiện nay, nhiều khi vườn nho tôi cung ứng không đủ thị trường, vẫn phải đi mua nho bà con khác đấy chứ. Nhưng phải là nho sạch, có kiểm định chặt chẽ! Chứ làm nho với phân hóa học, có thuốc trừ sâu thì tôi không dám mua. Người tiêu dùng ăn vào làm sao là tôi… “ôm mền”! Sau này tôi có ý định sẽ liên kết nhiều trang trại để tạo sức mạnh cung ứng cho thị trường lớn và xuất khẩu! Và đang chuẩn bị làm nhà máy sản xuất rượu vang Phan Rang.

- Ông nghĩ gì về chuyện hiện đại hóa nông thôn?

- Tôi thấy chưa có cái nước nào dân trí thấp mà hiện đại hóa được nông thôn cả. Anh phải đưa mặt bằng của nông dân tiến lên thì mới có thể tiếp cận khoa học công nghệ, mới hiện đại hóa được. Nghĩ vậy, là tôi làm: hiện đại vừa phải làm vườn, vừa đi học từ vi tính đến sách báo... Đời tui chỉ học hết cấp ba. Con tui phải lên đại học chứ. Để một mai nó có về nông thôn làm việc thì cũng là một nông dân - trí thức. Tôi nghĩ rằng, anh nông dân trí thức sẽ làm nâng tầm nền nông nghiệp của chúng ta lên rất nhiều!

- Trong chuyện này, cơ chế nhà nước cũng quan trọng?

- Đúng rồi. Nhưng chưa đủ. Ít ra tự bản thân người nông dân phải biết rằng cần thay đổi. Có cái khó truyền kiếp của nông dân mình là bảo thủ và an phận. Có người không có đất cắm dùi, nhà nước cấp đất, bán đất lấy tiền bỏ túi, xây nhà xây cửa mà không nghĩ rằng, phải biết sinh lợi trên mảnh đất của mình. Thử hỏi, như vậy sao tiến bộ được. Cái đó mười ông nhà nước đổ bạc tỷ cũng thua thôi! Hiện đại hóa gì mà cái thư viện to chà bá, mấy ông nông dân cả đời không bước tới, chỉ thấy họ suốt ngày trà dư tửu hậu thì hỏi là làm sao? Nói với họ khó nói lắm. Vì họ giàu tự ái. Chỉ có cách là làm, để họ thấy, ừ, thằng Ba Mọi cũng làm với mình mà nho nó đứng cạnh nho Thái, nho Mỹ trong siêu thị… thì họ suy nghĩ lại, vậy thôi.

- Liệu có phải nguyên nhân nông dân ở ta chưa có điều kiện bắt tay với nhà khoa học?

- Phải nói, cũng có chuyện đó. Nhưng từ cá nhân mình thì thấy rằng, tâm lý cái ông nông dân bao giờ cũng nghĩ rằng ta đây là giỏi rồi. Bản thân tôi cũng vậy. Nhưng khi đi học thì tôi thấy trình độ nhà nông của mình chỉ là hạt cát trong sa mạc. Không nên trách các nhà khoa học mà chỉ nên tự trách mình. Nông dân có la làng lên thì nhà khoa học mới biết để tới chứ.

(Theo Sài Gòn Tiếp Thị)