Giải quyết nợ đọng xây dựng cơ bản không hề dễ dàng

Các công trình xây dựng cơ bản cần nguồn vốn khổng lồ. Ảnh: Anh Tuấn

Chính phủ yêu cầu từ nay đến 2006 các bộ ngành tập trung xử lý hơn 13.000 tỷ đồng nợ đọng xây dựng cơ bản, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư. Song theo nhận định của các địa phương và doanh nghiệp, đó là một quá trình gian nan và rất khó khăn.

3 năm gần đây, năm nào Hiệp hội Nhà thầu xây dựng VN (VACC) cũng tổ chức các cuộc hội thảo lớn thu hút rất đông doanh nghiệp tầm cỡ để bàn về thực trạng và giải pháp cho nợ đọng trong xây dựng cơ bản. Nhưng đến nay, chưa có một biến chuyển đáng kể nào với các con số nợ khó đòi đang tiếp tục tăng. Chủ tịch VACC Vũ Khoa đã bức xúc phát biểu: "Đây là mảng nợ lớn nhất, rối rắm nhất và chưa có biện pháp xử lý hữu hiệu". Các chủ đầu tư nợ nhà thầu khối lượng xây lắp công trình đã hoàn thành, nhà thầu nợ vốn vay ngân hàng, nợ thuế, nợ tiền vật liệu xây dựng, nợ lương công nhân, nhà thầu chính nợ nhà thầu phụ, các doanh nghiệp chiếm dụng vốn lẫn nhau.

Nguyên nhân của tình trạng này, theo báo cáo Bộ Kế hoạch Đầu tư vừa trình Chính phủ là do mất cân đối giữa mục tiêu đầu tư và khả năng nguồn vốn hoàn trả. "Nhu cầu đầu tư của các địa phương rất lớn, nhất là các công trình kết cấu hạ tầng trong khi khả năng cân đối nguồn vốn từ ngân sách rất hạn hẹp", Bộ trưởng Võ Hồng Phúc nhận xét. Thực tế số nợ tập trung nhiều nhất là các công trình dự án giao thông, thủy lợi. Một mặt, do sự cấp bách phải thực hiện ngay trước mùa mưa lũ nên chủ đầu tư thúc nhà thầu khởi công hoặc đẩy nhanh tiến độ thi công trong khi chưa bố trí được vốn. Mặt khác các nhà thầu cho rằng các công trình quan trọng của địa phương sử dụng vốn ngân sách thì trước sau sẽ được thanh toán vốn nên đã vay mượn ứng trước để thi công.

Một nguyên nhân sâu xa khác theo Vụ trưởng Kế hoạch Đầu tư Bộ Giao thông vận tải Trương Tấn Viên là việc chấp hành pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ bản chưa nghiêm, không ít cán bộ quản lý điều hành thiếu trách nhiệm, phẩm chất đạo đức yếu kém, bớt xén tham nhũng, trách nhiệm của từng bộ ngành, cá nhân chưa rõ ràng khiến vụ việc nào bị phát hiện xử lý cũng không nghiêm.

Số liệu thanh tra Nhà nước tổng hợp từ 1.505 dự án thanh tra năm 2004 cho thấy, có 176 dự án sai phạm trong việc lập dự án, 415 dự án sai khi thực hiện đầu tư, 198 dự án vi phạm quy chế đấu thầu, đặc biệt có tới 802 công trình vi phạm về thi công, giám sát, nghiệm thu, 720 dự án vi phạm quyết toán. Có dự án đưa vào sử dụng khá lâu, tới 11 năm vẫn chưa được quyết toán như đường Láng Trung - La Thành - Đội Cấn (Hà Nội). Tổng thanh tra Nhà nước Quách Lê Thanh cho biết, các hiện tượng tiêu cực đang phổ biến trong đầu tư xây dựng từ đấu thầu, quản lý, giám sát đến thi công làm ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng các công trình.

Trước tính chất nghiêm trọng của tình trạng nợ đọng tràn lan, Quốc Hội ra nghị quyết từ nay đến hết 2006 có kế hoạch cụ thể, biện pháp xử lý mạnh để giải quyết dứt điểm nợ đọng vốn. Ngay đầu năm 2005, một hội nghị toàn quốc đã được tổ chức để quán triệt chủ trương và bàn biện pháp triển khai. Phó Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tuyên bố, sau hội nghị sẽ rà soát toàn bộ các dự án từ ngân sách nhà nước. Bộ Kế hoạch Đầu tư chịu trách nhiệm trước chính phủ về hơn 100 dự án nhóm A. Bộ trưởng, chủ tịch tỉnh phải chịu trách nhiệm về các dự án nhóm B,C. Các dự án mới sẽ đưa kiểm toán nhà nước vào ngay từ đầu từng hạng mục. Từ kết quả rà soát sẽ đình chỉ ngay các dự án ngoài quy hoạch, chưa có kế hoạch vốn hoặc nhìn thấy rõ không hiệu quả. Trong kỳ họp tháng 4-5, Chính phủ sẽ báo cáo trực tiếp trước Quốc hội để tiến tới cuối năm 2005 xoá sổ các dự án kém hiệu quả.

Chính phủ yêu cầu các địa phương có nợ đọng phải dùng một phần ngân sách hằng năm để trả nợ đồng thời xây dựng kế hoạch thanh toán nợ để kết thúc trong năm 2006. Tuy nhiên, ngay đầu năm một số tỉnh thành tồn tại nhiều nợ đọng đã đề nghị được trung ương trợ giúp. UBND tỉnh Quảng Nam đề nghị được bố trí nguồn vốn để thanh toán kinh phí các công trình trên địa bàn tỉnh đã được Thủ tướng đồng ý, khoảng 180 tỷ đồng. Tỉnh Lạng Sơn cũng đề nghị bổ sung 80 tỷ đồng ngân sách để thanh toán cho các dự án đưa vào sử dụng từ năm 2003 trở về trước...

Sở Kế hoạch Đầu tư Hải Phòng lại "hiến kế" khai thác hiệu quả các nguồn tài sản quan trọng như đất đai, bất động sản: Thu hồi đất từ các dự án phát triển nhà ở bán theo cơ chế kinh doanh chậm triển khai để đưa vào thực hiện đấu giá đất tạo nguồn vốn khắc phục nợ đọng và bố trí cho các công trình mới. Song khả năng này chỉ có thể thực hiện ở các thành phố tập trung đông dân cư, trong khi nợ đọng rơi nhiều vào các địa phương miền núi, vùng sâu vùng xa như Hà Giang, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Lào Cai, Yên Bái, Bình Thuận, Tiền Giang, Bến Tre.

Với mức nợ lớn hiện nay, ngay cả khi trung ương rót vốn cho các địa phương khó khăn, việc thanh toán cho các công trình còn lại cũng không hề dễ dàng. Tính riêng khoảng 6.000 tỷ đồng các chủ đầu tư phải tự lo giải quyết, chính họ cũng chưa biết sẽ lấy từ nguồn nào.

Phong Lan