'Chặng đường tới WTO còn gian nan'

Ông Hoàng Phước Hiệp là Phó đoàn đàm phán Chính phủ về việc gia nhập WTO.

Vụ trưởng Pháp luật Quốc tế - Bộ Tư pháp Hoàng Phước Hiệp cho biết, tại phiên 9 vừa qua, đa số các đối tác đều ủng hộ Việt Nam sớm gia nhập WTO song để kết thúc trong 2005, công việc còn lại vô cùng nặng nề. Vừa trở về từ Geneva đêm qua, vị phó đoàn đàm phán đã trò chuyện cùng VnExpress.

- Nội dung bàn thảo chính của phiên đa phương lần thứ 9 là gì, thưa ông?

- Phiên làm việc với ban công tác diễn ra ở Geneva hôm 15/12 gồm 3 phần. Phần đầu, các nước thành viên cùng Việt Nam rà soát bản dự thảo báo cáo của Ban Công tác về vấn đề Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Nhìn chung phần làm việc này diễn ra suôn sẻ. Phần thứ hai là hỏi đáp, chủ yếu xoay quanh vấn đề minh bạch hóa chính sách của Việt Nam, cả câu hỏi và câu trả lời đều không có vấn đề gì. Các nước thành viên Ban công tác tập trung hỏi về vấn đề luật pháp và khả năng thực thi các cam kết gia nhập. Phần thứ ba bàn bạc về hoạt động lập pháp. Sau khi nghe Việt Nam trình bày về lộ trình ban hành các văn bản pháp luật liên quan tới WTO, các nước đều ủng hộ, song họ hy vọng mình thực thi lộ trình đó thật tốt.

Đa số các đoàn đều chúc mừng mình sớm gia nhập. Mỹ thì quan tâm nhiều đến phần ban hành các văn bản pháp luật. Và trong cuộc gặp song phương, họ hứa sẽ sớm đưa ra bản yêu cầu về hàng hoá, chủ yếu là những đề nghị về thuế quan. Australia đưa ra nhiều yêu cầu nhất và họ quan tâm đến việc mở cửa thị trường nông sản hàng hoá.

- Trong tài liệu gửi tới Ban Công tác lần này, Việt Nam đưa ra những cam kết gì mới?

- Cam kết về thuế quan thì đã được Chính phủ phê duyệt từ trước, khoảng 18,5% với hàng công nghiệp và với nông sản hàng hóa có cao hơn một chút.

Đối với vấn đề thực thi các hiệp định của WTO, ngay trong bản tuyên bố của Chính phủ do Trưởng đoàn Lương Văn Tự trình bày đã nêu quan điểm Việt Nam sẽ cố gắng xóa bỏ trợ cấp với các mặt hàng nông sản ngay khi gia nhập, song cũng đề nghị có một số nhân nhượng và có giai đoạn quá độ đối với một số lĩnh vực. 

Tuy nhiên, đa số các nước thành viên Ban Công tác đều yêu cầu mình thực thi ngay mọi cam kết và hiệp định của WTO khi gia nhập. Chẳng hạn về các biện pháp bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm (Hiệp định SPS - Sanitary and phytosanitary Agreement), trước đó Việt Nam đề nghị có giai đoạn quá độ để thực hiện, song họ yêu cầu mình thực thi ngay khi gia nhập. Với Hiệp định về Trị giá Hải quan (CPA), họ cũng yêu cầu như vậy. Việt Nam đã chấp thuận với điều kiện được trợ giúp về mặt kỹ thuật khi thực thi. Ngoài ra, còn một số lĩnh vực khác các nước yêu cầu mình phải mở cửa sớm ngay khi gia nhập như như giao thông vận tải, kế toán, kiểm toán.

- Căn cứ theo biên bản làm việc của phiên đa phương mà WTO vừa công bố, các thành viên rất quan tâm tới sự phân biệt đối xử giữa nhà đầu tư trong và ngoài nước?

- Đối tác quan tâm nhiều nhất tới sự phân biệt đối xử trong đầu tư đó là Đài Loan, bởi họ đứng thứ nhì về đầu tư nước ngoài vào Việt Nam. Họ đề nghị không nên có sự phân biệt đối xử. Trả lời vấn đề này, Việt Nam thừa nhận có chuyện này nhưng cho biết, trong sự phân biệt đó, các nhà đầu tư nước ngoài được nhiều ưu đãi hơn so với các nhà đầu tư trong nước. Họ cười và nói thế thì cũng cần tạo ra sự cân bằng.

Mỹ đứng trong nhóm 10 nước có vốn đầu tư vào Việt Nam lớn nhất, và họ cũng quan tâm nhiều về vấn đề này. Họ muốn Việt Nam sớm công khai những sửa đổi và công bố với ban công tác để các nước cùng tham gia góp ý. Riêng Australia lại quan tâm đến sự phân biệt đối xử giữa các loại hình doanh nghiệp doanh nghiệp thương mại nhà nước, cổ phần và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoại. Họ yêu cầu tất cả phải được đặt trên một mặt bằng và muốn Vịêt Nam cho xem dự thảo Luật Doanh nghiệp. Họ cũng yêu cầu không nên để quy định về tỷ lệ xuất khẩu trong giấy cấp phép đầu tư. Thụy Sĩ thì quan tâm nhiều đến vấn đề sở hữu trí tuệ trong đầu tư.

- Trước khi lên đường, Việt Nam đặt ra mục tiêu cố gắng kết thúc đàm phán song phương với một số nước, vậy điều đó có thực hiện được?

- Trong phiên 9 này, chưa có một đối tác nào kết thúc đàm phán song phương với Việt Nam. Trước và sau phiên đa phương hôm 15/12, Việt Nam đã đàm phán với Columbia, New Zealand, Iceland, Thụy Sĩ, Hàn Quốc, Australia, Nauy, Canada. Trong đó, hai nước đầu tiên chỉ đàm phán về mở cửa thị trường hàng hoá, 6 nước còn lại đàm phán về hàng hoá và dịch vụ. Riêng Mỹ, hai bên chỉ gặp gỡ và trao đổi thông tin chứ thực tế thì không đàm phán. Trung Quốc cũng chỉ phát biểu tại phiên đa phương thông báo về phiên đàm phán song phương hồi tháng 10. Nhật Bản không bày tỏ thái độ gì.

Trên thực tế ta chưa kết thúc với đối tác nào ngay tại phiên 9 lần này, song một số nước tuyên bố gần như đã kết thúc. Đa số các nước đều hỗ trợ cho mình gia nhập WTO. Nhiều nước có ý ủng hộ mình kết thúc trước hội nghị Bộ trưởng WTO vào 12/2005 tại Hong Kong với điều kiện Việt Nam phải tích cực hơn nữa trong sửa đổi luật pháp và thực thi các cam kết.

- Trong số các đối tác song phương, theo ông, đàm phán với nước nào là khó nhất?

- Trung Quốc có lẽ sẽ là đối tác mà Việt Nam cần nhiều thời gian để đàm phán nhất. Trong phiên đa phương, trưởng đoàn đàm phán Trung Quốc chỉ đứng lên phát biểu ngắn gọn và thông báo về phiên đàm phán song phương mới diễn ra hồi tháng 10. Họ không đưa ra yêu cầu gì, chỉ cho biết có nhiều vấn đề Trung Quốc quan tâm còn Việt Nam thì chưa đáp ứng được, vì vậy 2 bên sẽ còn phải đàm phán nhiều.

Trong "tứ trụ triều đình", EU thì ta đã kết thúc. Mỹ và Canada cũng bật đèn xanh, ủng hộ Việt Nam sớm gia nhập. Mỹ muốn có thời gian xem lại bản chào về nông nghiệp (ACC4) trước khi đi đến kết thúc. Nhưng với Nhật Bản, họ chưa bày tỏ quan điểm gì.

- Việt Nam có chủ trương "bỏ qua" đối tác nào không?

- Việt Nam mong muốn hoàn tất đàm phán với tất cả các nước có yêu cầu (khoảng 30). Các nước cũng muốn như vậy. Kinh nghiệm của Trung Quốc trước đây là một bài học cần ghi nhận. Họ đã bỏ qua một số đối tác nhỏ vì vậy bị gây khó dễ và tiến trình gia nhập bị kéo dài mất một năm.

Tuy nhiên, theo quy định khi ra đại hội đồng để bỏ phiếu, mỗi nước cần ít nhất 2/3 số phiếu đồng ý mới được gia nhập, trong đó tất cả các nước trong "tứ trụ triều đình" phải đồng ý. Mà trong "tứ trụ" ấy, ngoài Mỹ, EU, Canada, Nhật Bản, sắp tới sẽ có thêm Trung Quốc.

- Ông đánh giá thế nào về khả năng Việt Nam gia nhập WTO trong năm tới?

- Nhìn chung, sự ủng hộ của các nước rất rõ rệt và khả năng kết thúc đàm phán trước cuối năm 2005 cũng rất lớn. Nhưng để có thể công bố gia nhập tại Hội nghị Bộ trưởng WTO tại Hong Kong tháng 12 năm tới thì Việt Nam phải hoàn tất đàm phán trước mùa thu để ban thư ký còn lo thủ tục và tuyên bố.

- Để đi đến đích, Việt Nam còn trải qua bao nhiêu vòng đàm phán nữa?

- Kết thúc phiên 9, Ban Công tác đã ấn định phiên 10 của Việt Nam sẽ diễn ra vào cuối mùa xuân. Các phiên tiếp theo sẽ diễn ra lúc nào thì đến đó mới tính. Nhưng thông thường, để kết thúc đàm phán, Việt Nam phải tiến hành thêm 3-4 phiên nữa, trong đó 1-2 phiên là về kỹ thuật, còn lại là các phiên bàn về nội dung.

Để có thể gia nhập trong 2005 thì ít nhất là đến tháng 6/2005, Việt Nam phải tiến hành xong 2 phiên nội dung. Bước sang mùa thu sẽ xong phiên kỹ thuật. Nhìn chung là chúng ta sẽ phải làm việc cật lực mới có thể thực hiện được mục tiêu sớm gia nhập. Vấn đề nằm ở chỗ, các doanh nghiệp của mình và nền kinh tế của mình có thể chịu đựng và thực thi các cam kết đến đâu. Còn ở phía các đối tác nữa, liệu khi mình đã nhân nhượng thì họ có chấp thuận hay không, họ có nhân nhượng mình hay không.

- Nếu không thể gia nhập trong 2005, Việt Nam sẽ phải đối mặt với những nguy cơ gì, thưa ông?

- Nguy cơ rõ nhất có thể thấy được đó là thương mại Việt Nam trên thị trường thế giới sẽ chịu rất nhiều thua thiệt, nhất là khi các nước đã mở rộng cửa cho nhau còn mình thì chưa được. Dệt may là một ví dụ, kể từ năm sau, chế độ hạn ngạch đã được bãi bỏ cho các nước thành viên, còn mình vẫn bị. Về thuế quan nữa, các nước thành viên dành cho nhau mức thuế theo Quy chế Tối huệ quốc (khoảng 5%) trong khi mình phải chịu cao hơn thế rất nhiều lần (tới 50%). Thị phần của mình trên thị trường quốc tế do đó sẽ nhỏ lại. Khả năng cạnh tranh và cơ hội làm ăn của doanh nghiệp cũng ngày càng bị thu hẹp.

Một nguy cơ rất lớn nữa đó là khi vòng đàm phán Doha kết thúc, các nước sẽ ký thêm một số thoả thuận mở cửa thị trường, khi đó các nghĩa vụ mà Việt Nam nghiễm nhiên phải gánh vác (không được đàm phán mà chỉ chấp nhận thôi) sẽ lớn hơn rất nhiều. Người ta hay nói đó là "WTO +", thậm chí còn là "WTO + +..". Thực tế thì Việt Nam đang đàm phán trên cơ sở "WTO +" đó, nhưng nghĩa vụ cũng sẽ nặng nề hơn rất nhiều.

Song Linh thực hiện