'Ưu đãi đầu tư ở VN thuộc loại phức tạp nhất châu Á'

Cơ cấu ưu đãi đầu tư của VN thuộc loại phức tạp nhất châu Á, vì vậy cần đơn giản hóa các biện pháp này để thu hút các nhà đầu tư trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng trong khu vực. Nhận định trên được đưa ra trong báo cáo về Ưu đãi đầu tư ở VN diễn ra sáng nay.

Báo cáo trên do Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Chương trình phát triển kinh tế tư nhân (MPDF) và Bộ phận tư vấn đầu tư nước ngoài (FIAS) thuộc Công ty Tài chính quốc tế và tập đoàn Ngân hàng Thế giới phối hợp nghiên cứu. Đây là báo cáo lần thứ 3 do các cơ quan trên soạn thảo theo yêu cầu của Chính phủ để chuẩn bị cho đề án Luật Đầu tư chung tại VN.

Theo tiến sĩ Ross Chapman, chuyên gia của MPDF, cơ chế ưu đãi đầu tư hiện hành của Việt Nam có nhiều điểm khiếm khuyết. Đầu tiên là độ phức tạp, những quy định về thời gian miễn giảm thuế ban đầu, thuế suất thu nhập doanh nghiệp ưu đãi còn nhiều bất cập: các đối tượng áp dụng hệ thống thì không hiểu rõ lắm. Nhiều nhà đầu tư không dám xin cấp ưu đãi dù họ đủ điều kiện được hưởng. Đặc biệt trong bối cảnh quy trình cấp ưu đãi khó khăn, chi phí cho bộ phận môi giới cao đã làm cho doanh nghiệp giảm đi những lợi ích thu được. "Đôi khi tới mức độ các nhà đầu tư quyết định không xin ưu đãi đơn thuần chỉ vì lý do tài chính", ông Chapman nói.

Bên cạnh đó, các cơ chế hiện tại thường không có định hướng thích hợp đối với các mục tiêu khác nhau, tạo ra xung đột tiềm ẩn. Chẳng hạn, sử dụng ưu đãi để kích thích đầu tư song lại ràng buộc bằng các điều kiện về lao động khiến cho việc kết hợp này không mang lại hiệu quả. Ngoài ra, trong một số trường hợp thiếu nhất quán đối với các mục tiêu kinh tế chung ví dụ như đối xử ưu đãi đầu tư ngành xuất khẩu lại không đáp ứng được những yêu cầu của WTO khi Việt Nam gia nhập tổ chức này.

Bà Patricia Dodson, Bí thư thứ 2 Đại sứ quán Australia cho rằng, để các biện pháp ưu đãi đầu tư thực sự có hiệu quả và đạt được các mục tiêu đầu ra là thu hút đầu tư, các biện pháp này cần có đối tượng rõ ràng, đơn giản và dễ hiểu đối với những người sử dụng (các doanh nghiệp) và nhà quản lý. Kết quả của việc khuyến khích cũng cần phải minh bạch và có thể dự liệu được.

Điều này được minh chứng bằng Nghị định 164 sửa đổi về Thuế thu nhập doanh nghiệp, khoảng thời gian mà Nghị định này được công bố đến khi có hiệu lực chỉ cách nhau vài tuần. "Những người có kế hoạch đầu tư cần độ chắc chắn tối đa trong môi trường pháp luật và thể chế để họ có thể cảm thấy tin tưởng về dự án đầu tư họ đang xem xét. Vì vậy, cần quy định rõ thời hạn có hiệu lực tối thiểu là 6-12 tháng thì hợp lý hơn", ông Chapman cho biết.

Bên cạnh đó, theo các chuyên gia, danh sách các lĩnh vực và các ngành được hưởng mức độ ưu đãi cao hơn cần phải được soạn thảo với chiến lược rõ ràng. Nếu mục tiêu chủ đạo trong trung hạn là tạo công ăn việc làm thì những lĩnh vực, ngành đưa vào danh sách cần phải phản ánh mục tiêu này. Sẽ là không hợp lý nếu đưa vào các ngành riêng lẻ mà lại phản ánh các mục tiêu khác nhau như sử dụng nhiều lao động, vốn, công nghệ cao...

Bổ sung cho ý kiến này, ông Phạm Mạnh Dũng, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) cho biết, hiện có đến 80% doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hoạt động trung khu công nghiệp, khu chế xuất và khi ở trong những khu này thì họ được hưởng ưu đãi mà không phân biệt ngành nghề; 20% còn lại hoạt động ở bên ngoài thì được hưởng các ưu đãi khác dựa trên những tiêu chí "chồng lấn" lên nhau.

Lý giải về việc những ưu đãi hiện nay còn nhiều phức tạp, bà Dodson cho rằng, nguyên nhân là trong thập kỷ vừa qua các chính sách đã liên tục được sửa đổi. Nhiều biện pháp khuyến khích được sử dụng để thực hiện nhiều mục tiêu khác nhau cùng một lúc nên dẫn đến sự phức tạp, thậm chí mâu thuẫn. "Song đây là điều dễ hiểu vì Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế tập trung sang cơ chế thị trường", bà Dodson nói.

Các chuyên gia cho rằng, dù ưu đãi thuế không phải là yếu tố quyết định đến việc đầu tư, song với hệ thống ưu đãi còn nhiều phức tạp như hiện nay cũng sẽ làm giảm tính hấp dẫn của môi trường kinh doanh.

Ngọc Quang