Khi doanh nghiệp đi vận động thay đổi chính sách

Ông Nguyễn Đình Cung (trái) trong buổi thảo luận.

Buổi tọa đàm trao đổi kinh nghiệm vận động chính sách công hôm qua tại TP HCM đã trở thành diễn đàn cho các hiệp hội, luật sư, doanh nghiệp bàn luận sôi nổi. Nhiều ý kiến cho rằng phải biết luật chơi thì mới đem lại hiệu quả và nên có cái nhìn thoáng hơn về lobby.

Ông Nguyễn Đình Cung, Trưởng ban Kinh tế vĩ mô, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương cho rằng, khi thực hiện chương trình "vận động chính sách" trước tiên các hiệp hội doanh nghiệp phải biết luật chơi. Có nghĩa biết được cơ quan nào tham gia vào việc soạn thảo luật, Ủy ban thường vụ Quốc Hội, hay văn phòng Chính phủ...

Đặc biệt, hiệp hội phải biết tiến sâu hơn nữa, làm sao tiếp cận được các chuyên gia trực tiếp làm việc này. Vì mọi thứ trọng tâm đều bắt đầu từ đây, việc soạn thảo, quy định hoặc khâu nào quan trọng có thể tác động thay đổi luật cũ, phần lớn do tác động của các chuyên viên này. Họ có khả năng soạn thảo những gì thuyết phục chính bản thân, trừ trường hợp bị ép buộc. Do đó khâu hiệu quả để vận động chính sách là tiếp cận các chuyên viên soạn thảo.

Nhưng khi đã biết được "luật" thì phải có đối tượng để "chơi". Các hiệp hội phải hình thành một bộ phận chuyên lo việc này thì mới đủ năng lực để vận động chính sách công. Nhóm này phải biết tìm ra "quân cờ" tốt để chơi, tức là trước khi trình bày một sự việc liên quan đến chính sách lên cấp cao thì phải có mục tiêu rõ ràng, kiến nghị cụ thể. "Cũng có trường hợp không cần nghiên cứu mà chỉ cần quan hệ vẫn thực hiện được việc vận động chính sách. Một điều quan trọng nữa theo tôi nghĩ không kém phần quan trọng là lực để chơi gồm tiền, lòng đam mê và sự nhiệt tình", ông Cung nhấn mạnh.

Luật sư Trương Trọng Nghĩa, Phó giám đốc Trung tâm xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP HCM (ITPC), cho hay đã phối hợp với Hiệp hội doanh nghiệp trẻ TP HCM (YBA) thực hiện dự án "Những cản ngại pháp lý đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam", nhằm giúp cho việc vận động chính sách có hiệu quả hơn. Mấu chốt của sự cản ngại đó là hệ thống luật thuế và hải quan. Nhưng vấn đề còn nhiều phức tạp, để xác định và mô tả đúng nhu cầu không đơn giản. Vì ngay chính doanh nghiệp đôi khi cũng lúng túng, không nhất quán.

Tiến sĩ Nguyễn Thành Nhơn, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Công Nghệ, đồng thời là Phó ban vận động chính sách của YBA, đã nêu lên những vấn đề chung của hội khi thực hiện nhiệm vụ này. Cụ thể về chính sách thuế chẳng hạn, phải tập trung xem bao nhiêu doanh nghiệp có chung một vấn đề vướng mắc, chứ không phải là riêng lẻ của từng đơn vị. Vì vận động chính sách là một vấn đề rất khó khăn dễ đụng chạm, do đó phải có lộ trình thì mới làm đúng được. Mục tiêu của hội là giúp doanh nghiệp trình bày ý kiến về các vấn đề liên quan đến hoạt động kinh doanh trước chính quyền. Hội sẽ tham gia tác động đến môi trường điều tiết của chính sách và tạo lực đẩy khách quan để chính sách thay đổi. Bên cạnh đó hội còn vận động doanh nghiệp tham gia đóng góp ý kiến nhiều hơn trong quá trình xây dựng văn bản pháp luật.

Phó chủ tịch Hội tin học TP HCM, ông Trần Hồng Lạc, thì cho rằng nếu thể chế hóa được việc vận động chính sách vào trong Quốc hội thì hay hơn. Vì vận động thể chế hóa cũng là một nghệ thuật, do đó Hội doanh nghiệp trẻ nên mở rộng phạm vi của mình trong việc vận động chính sách.

Vấn đề có nên hay không lobby cũng được luật sư Trọng Nghĩa nhấn mạnh. Ông cho rằng ở Việt Nam khái niệm này luôn bị coi là tiêu cực, không thoáng như các nước khác. Cách đây 10 năm, một phái đoàn của Mỹ đã đề nghị tổ chức một cuộc hội thảo chuyên đề về lobby. Vì họ cho rằng Việt Nam chưa hiểu rõ khái niệm này, trong khi đó nó rất quan trọng đối với nền kinh tế ngày càng phát triển ở Việt Nam. Nhưng đã không được phía Việt Nam chấp thuận.

Một vị giám đốc khác cũng khẳng định, quan điểm có lobby hay không thì chúng ta nên khẳng định là có lobby, hoặc đưa ra một danh từ chung để thay thế là vận động chính sách công. Nhưng chúng ta phải hiểu như thế nào là sự lobby đúng đắn. Vì nhiều doanh nghiệp vẫn chưa biết cách tiếp xúc với giới chính quyền. Do đó Hội doanh nghiệp trẻ phải tạo cơ hội cho hội viên hoặc những doanh nghiệp mới thành lập tiếp cận với cơ quan nhà nước. Một đơn vị đơn lẻ không thể làm được điều này.

Thùy Vinh