Kinh tế VN có đủ khả năng đối chọi với các cú sốc?

Xuất khẩu dệt may trong quý I có nhiều khởi sắc. Ảnh: Anh Tuấn

Nếu đầu năm 2003, đại dịch SARS đã tàn phá kinh tế VN, gây tổn thất 0,5-1% GDP thì nạn cúm gà đã tái diễn phần nào hiện trạng này trong quý vừa qua. Theo các chuyên gia, nền kinh tế cần khắc phục ngay rất nhiều yếu kém nội tại để tiếp tục phát triển.

Nhìn vào diễn biến kinh tế 3 tháng vừa qua, theo như bảng dưới đây, có thể thấy nổi bật hơn cả là sự tụt dốc rất nhanh của ngành nông nghiệp (chỉ tăng 0,2% so với cùng kỳ 2003 và đóng góp gần như bằng 0 vào tốc độ tăng 7% của GDP). Điều này được lý giải là do hạn hán kéo dài và nạn dịch cúm gà.

(Nguồn: Tổng cục Thống kê)

Trên lý thuyết, một nền kinh tế phát triển thường có tỷ trọng dịch vụ trên 50%, công nghiệp khoảng 40%, còn nông nghiệp chỉ dưới 5% trong cơ cấu tổng sản phẩm quốc dân. Nhưng với Việt Nam, khi 70% dân số vẫn đang gắn cuộc sống vào nông nghiệp thì sự tụt dốc của ngành này lại là một đại họa. “Cú sốc” cúm gà đã không gây thiệt hại một cách chung chung mà nhắm trực tiếp vào người nghèo với việc lấy đi của họ tổng số 1.300 tỷ đồng theo báo cáo mới nhất của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Cũng trong 3 tháng qua, sự leo thang chóng mặt của giá cả đã khiến nhiều ngành rơi vào lúng túng khi cố gắng tìm giải pháp khắc phục. Thuế nhập khẩu thép tăng, giảm liên tục là một ví dụ. Đặc biệt, sự đắt đỏ của sắt thép, xi măng, xăng dầu đã tạo phản ứng dây chuyền, gây cản trở sự phát triển của hàng loạt lĩnh vực như xây dựng, vận tải, chế biến, nông nghiệp… Đây cũng là quý có chỉ số giá tăng cao nhất so với cùng kỳ 7 năm gần đây và được các tổ chức tài chính quốc tế cho là một trạng thái không an toàn. Hầu hết các chuyên gia đều đang trù tính một tỷ lệ lạm phát năm nay trong khoảng 5,5-6%, vượt qua mức mà Quốc hội cho phép (5%).

Theo đánh giá của các bộ Kế hoạch đầu tư và Thương mại về tình hình kinh tế đối ngoại, nhìn chung quý vừa qua cả xuất khẩu và thu hút vốn FDI đã được cải thiện. Xuất khẩu đạt 5,4 tỷ USD, còn FDI thu hút được đạt 420 triệu USD cho 120 dự án. Tuy nhiên, nhập siêu cũng vẫn là một thách thức dai dẳng khi lên đến 741 triệu USD (bằng 14% tổng ngoại thương) - trong đó có một thực tế là khu vực doanh nghiệp nước ngoài tăng mạnh lượng hàng xuất, còn khu vực doanh nghiệp trong nước lại tăng mạnh lượng hàng nhập. Còn FDI về lượng có tăng nhưng số dự án lại giảm gần một nửa so với cùng kỳ 2003.

Một điểm đáng lưu ý nữa là quý vừa qua, TP HCM - vùng kinh tế lớn nhất - chỉ tăng trưởng 8,5% so với mục tiêu đề ra là trên 11% do hàng loạt trở ngại như giải phóng mặt bằng các khu công nghiệp; thủ tục hành chính rườm rà; chuyển đổi cơ cấu chậm - vốn cũng là các vấn đề chung cho cả nước. Viện Kinh tế thành phố này đã nhận định: “Những yếu kém nội tại là nguyên nhân chính khiến kinh tế TP HCM rơi vào tình trạng trì trệ”.

Tổng cục trưởng Thống kê Lê Mạnh Hùng ngày 1/4 đã chỉ rõ: “Để hoàn thành mục tiêu tăng GDP cho cả năm từ 7,5 đến 8% thì 3 quý tới đây có rất nhiều việc phải làm”. Ông cũng cho rằng, mục tiêu chỉ đạt được khi không có các cú sốc lớn, gây tổn hại cho nền kinh tế.

Khái quát lại, trong những tháng tới đây, nền kinh tế phải giải quyết rất nhiều vấn đề còn tồn tại, đặc biệt là tạo dựng môi trường đầu tư thông thoáng và chuyển dịch cơ cấu một cách hợp lý để tạo ra một đà tăng trưởng bền vững - nghĩa là tốc độ tăng trưởng GDP cao nhưng ổn định, đối chọi được các cú sốc.

Kim Minh