Liên kết 4 'nhà' trong nông nghiệp còn lỏng lẻo

Ông Nguyễn Phượng Vỹ, Cục trưởng Hợp tác xã - Phát triển nông thôn, sáng nay cho biết, sau hơn 1 năm, Chương trình liên kết 4 "nhà" (nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, nông dân) vẫn chưa thực sự cho hiệu quả như mong muốn. Mối liên kết thiếu chặt chẽ đã khiến nông dân, doanh nghiệp không an tâm đầu tư, sản xuất.

Để thúc đẩy sự phát triển của nền nông nghiệp, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm và ổn định thị trường nông, lâm sản, tăng sức cạnh tranh của hàng hóa trong bối cảnh hội nhập, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 80 về chính sách khuyến khích tiêu thụ nông sản hàng hóa thông qua hợp đồng. Trong quá trình triển khai quyết định, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Ngân hàng Nhà nước, Hội nông dân VN... đã tổ chức ký Chương trình liên kết 4 "nhà" trong sản xuất - chế biến - tiêu thụ.

Tuy nhiên, theo ông Vỹ, do những hạn chế về thị trường tiêu thụ, phần lớn hợp đồng giữa doanh nghiệp và người sản xuất thiếu tính bền vững. Nông dân không yên tâm đầu tư dài hạn, nhất là nông lâm sản đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn.

Mối liên kết lỏng lẻo giữa 4 "nhà" thể hiện ở ngay hợp đồng liên kết. Việc xử lý các vi phạm gặp nhiều khó khăn, chưa có giải pháp phù hợp để ràng buộc hai bên. Đối với nông dân, bộc lộ rõ nhất là sự hạn chế về trình độ học vấn, đa số chưa gạt bỏ được tư tưởng hám lợi trước mắt mà quên đi lợi ích lâu dài.

"Mặc dù ký hợp đồng nhận đầu tư ứng trước của doanh nghiệp, nhiều hộ nông dân vẫn sẵn sàng bán nông sản cho tư thương hoặc doanh nghiệp khác với giá cao hơn khi thị trường có biến động. Điều này đã khiến các doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc thu hồi vốn đầu tư ứng trước", ông Vỹ nói.

Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ Tấn Hưng đang bị các hộ nông dân nợ tới trên 4,3 tỷ đồng, Công ty Xuất nhập khẩu Ngũ cốc vẫn còn khoảng 7,5 tỷ đồng chưa thu hồi được.

Về phía doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực tư nhân, khó khăn lớn nhất chính là việc thiếu vốn, sự quan tâm hỗ trợ của các "nhà" khác, và lại phải chịu rủi ro cao khi ứng vốn cho nông dân. Trong trường hợp xảy ra thiên tai hay các nguyên nhân bất khả kháng không trả được nợ, doanh nghiệp phải kéo dài thời gian nợ ngân hàng làm tăng vốn vay, giá thành sản phẩm tăng ảnh hưởng đến hoạt động tài chính. Vì vậy, doanh nghiệp khi ký hợp đồng còn ngần ngại đầu tư cho sản xuất kinh doanh nông - lâm - ngư nghiệp vì đầu tư thì cao nhưng tỷ lệ rủi ro lớn.

Bên cạnh những nguyên nhân từ phía nông dân thì vẫn còn có hạn chế bắt nguồn từ phía doanh nghiệp như: chưa tôn trọng hợp đồng đã ký, không mua hết sản phẩm, chưa thực hiện đúng cam kết về giá mua, tự ý phá vỡ hợp đồng...

Trong quá trình thực hiện liên kết, vai trò của ngân hàng là không thể thiếu được. Tuy nhiên, theo ông Vỹ, hiện nay do tâm lý sợ rủi ro, muốn bảo toàn vốn nên nhiều ngân hàng chưa mạnh dạn tham gia trực tiếp vào quá trình liên kết mà thường cho các doanh nghiệp vay vốn để họ đầu tư cho nông dân. Vì vậy, khi gặp rủi ro chỉ có doanh nghiệp là chịu thiệt.

Nhà khoa học giữ vai trò rất quan trọng trong quá trình này nhằm giúp nông dân nâng cao năng suất, chất lượng, giảm chi phí sản xuất... nhưng việc thiếu những cơ chế rõ ràng khiến vai trò của "nhà" này không được đề cao. "Đã có không ít trường hợp các nhà khoa học đưa tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, chế biến sản phẩm làm lợi hàng chục tỷ đồng nhưng phần được hưởng của họ hầu như không đáng kể", ông Vỹ nhấn mạnh.

Ngọc Quang