Thảm họa Aral để lại dấu ấn trên ADN

Một bệnh nhân ung thu thực quản, ông Saparbey Kazahbaev - một nhà sinh học từng sống cạnh biển Aral và nghiên cứu ảnh hưởng của sự suy thoái của nó. Ông hiểu rõ chuyện gì đã xảy ra.

Biển Aral ở Trung Á đang biến dần vào lòng đất, để lại sau lưng những sa mạc muối mênh mông và một đám mây đen lo lắng đang bao trùm người dân quanh vùng do tỷ lệ ung thư cao bất thường.  

Một nghiên cứu mới đây đã tìm thấy lượng lớn các ADN hư hại trên những cư dân vùng này, có thể là nguyên nhân gây nên bệnh ung thư nói trên.

Trong lịch sử, Aral được xem là thảm họa sinh thái khốc liệt nhất do bàn tay con người. Từng là biển nội địa lớn thứ 4 trên thế giới, song Aral đang co lại nhanh chóng do những hệ thống tưới tiêu được thiết kế sai lầm. Cuối thập kỷ 80, mực nước biển đã hạ thấp đến mức nó bị tách làm đôi. Trong vòng 8 năm qua, biển này tiếp tục tụt sâu xuống 5 mét, và có thể không bao lâu nữa, người ta sẽ chính thức xác nhận nửa lớn hơn của nó đã phân ly. Ước tính Aral sẽ biến mất trong vòng 15 năm tới.

Biển Aral nằm trong lãnh thổ của Kazakhstan và Uzbekistan.

Cái chết của Aral để lại sau nó môi trường suy thoái nặng nề: những sa mạc rộng mênh mông, phủ dày các lớp muối và những cặn bã hoá chất độc hại được cuốn ra biển trong nhiều thập kỷ nay xuất lộ. Những luồng gió mát từng tạo vẻ quyến rũ cho thị trấn Muynak ở gần đó giờ đã biến mất. Biển lùi xa "bờ" hàng ngày đường, nước ngọt cũng đang nhiễm mặn nặng.

Bụi thổi khắp nơi và mang theo các chất độc đến với con người. Sức khoẻ dân cư ở đây đang suy giảm mạnh, suy dinh dưỡng lan tràn, đi kèm với thiếu máu và bệnh lao phổi. Đáng báo động nhất là tỷ lệ mắc một dạng ung thư đặc biệt - ung thư thực quản - đang ở mức cao nhất thế giới. Đến 80% số ca ung thư ở vùng này thuộc dạng ung thư thực quản.

Trong nhiều năm, người ta từng giả thuyết rằng nguyên nhân của tình trạng trên là do việc sử dụng quá nhiều thuốc trừ sâu, diệt cỏ trên các cánh đồng bông ở phía nam biển Aral. Nghiên cứu mới nay đã củng cố thêm suy luận đó.

Tiến sĩ Spencer Wells (thuộc Hiệp hội địa lý quốc gia Mỹ, và từng tham gia Trung tâm Wellcome Trust về Gene người tại Đại học Oxford) đã nghiên cứu các mẫu ADN lấy từ dân địa phương và phát hiện thấy có hư hại gene trên diện rộng. Ở gene đánh dấu 8-OHdG, tỷ lệ hư hại cao gấp 3,5 lần so với trên các mẫu lấy từ Mỹ. Trong nhóm công nhân nông trại, những người tiếp xúc trực tiếp nhất với các hoá chất nông nghiệp, tỷ lệ này tăng lên 5 lần.

Theo tiến sĩ Wells, hậu quả của đột biến gene có thể kéo dài, chứ không chỉ ngày một ngày hai. "Kết quả trên cho thấy không chỉ người lớn có nguy cơ mắc bệnh ung thư, mà con và cháu họ cũng có nguy cơ đó".

Điều chưa được kiểm chứng là liệu những đột biến gene này có thực sự di truyền hay không.

Trong khi đó, chính phủ Uzbekistan phủ nhận rằng sức khoẻ đang trở thành yếu tố đáng lo ngại. Atajan Hamraev, Thứ trưởng Bộ Y tế, thừa nhận có vấn đề, song cho biết tình hình "đang được kiểm soát". Ông này cũng bổ sung bông là nguồn thu xuất khẩu lớn nhất của Uzbekistan, và rằng việc ngừng trồng bông sẽ còn tạo ra những vấn đề sức khỏe tồi tệ hơn và để lại những cái bụng lép kẹp. "Sẽ không có thay đổi nào", ông Hamraev khẳng định.

B.H. (theo BBC)