Ong mật điều hoà nhiệt độ trong tổ như thế nào?

Dù trời nóng bức hay lạnh giá, ong mật vẫn duy trì nhiệt độ trong tổ ở một khoảng nhất định, thuận lợi cho việc trứng ấp. Chúng làm điều đó nhờ vào một hệ thống phân công phức tạp, được quyết định bởi tính đa dạng sinh học của đàn.

Nhận định này được nhà sinh học Julia Jones và cộng sự, thuộc Đại học Sydney (Australia) vừa đưa ra trên tạp chí Science. Theo Julia, đa dạng sinh học trong tổ ong - kết quả của cuộc hôn phối giữa nữ chúa với nhiều con đực - có vai trò quan trọng trong việc chỉ định công việc cho các thành viên trong đàn, như lấy mật và tìm phấn hoa.

Chẳng hạn, những con ong thợ có cùng một kiểu gene sẽ chỉ đi tìm phấn hoa chừng nào số lượng chúng đạt đến một ngưỡng nhất định.

Nhưng đến nay, người ta vẫn chưa rõ vai trò của đa dạng sinh học đối với khả năng điều hòa nhiệt độ hoàn hảo của ong mật, nhất là trong mùa xuân và hạ, khi trứng cần ấp.

“Khi chúng ấp trứng, nhiệt độ trong tổ được giữ nghiêm ngặt ở mức 32-36 độ C”, Jones nói. Đó là nhờ một loạt các biện pháp đối phó với thời tiết nóng hoặc lạnh. Khi trời nóng, chúng vỗ cánh để quạt khí nóng đi, thả nước lên tổ để bốc hơi làm mát và thậm chí di cư nếu trời quá nóng. Còn khi trời lạnh, chúng co cụm lại xung quanh những quả trứng theo hình cầu, ép ngực xuống và thậm chí còn sản ra nhiệt từ các cơ bay (mặc dù không di chuyển cánh).

Tuy nhiên, Jones tin rằng để làm được điều đó, ong mật hẳn phải phát triển một hệ thống kiểm soát nhiệt phức tạp, bởi không phải cả đàn đều làm mát hoặc làm ấm tổ cùng lúc.

“Nó giống như việc bạn không thể đun sôi nước trên một cái chảo chỉ bằng hai núm “on” và “off”. Bạn cần một núm điều chỉnh từ từ nữa”.

Jones và cộng sự đã theo dõi nhiệt độ tại 8 tổ ong trong hơn 1 tuần. Ở 4 tổ, nữ chúa giao phối với nhiều con đực, và do vậy đàn có đa dạng sinh học cao. 4 tổ còn lại con chúa được thụ tinh nhân tạo, và vì thế cả đàn ong thợ đều có một kiểu gene đồng nhất.

Nhóm nghiên cứu phát hiện những đàn ong có kiểu gene đa dạng thì giữ nhiệt ổn định hơn so với bầy ong có gene “đồng phục”. Khi một vài tổ được hơ nóng lên 40 độ C, kết quả cũng tương tự.

Trong thí nghiệm thứ 3, Jones giả thuyết rằng những con ong có bố khác nhau cũng có "bộ điều nhiệt" khác nhau, vận hành ở mức nhiệt tương ứng với nó. Bà đã hơ nóng các tổ ong, và ở mỗi mức nhiệt độ lấy mẫu những con ong đang quạt mát tổ của nó ở cửa ra vào, sau đó phân tích bộ gene của chúng. Đúng như dự đoán, những con ong sai khác về di truyền sẽ thi hành nhiệm vụ quạt mát tổ ở các mức nhiệt riêng biệt.

Công trình này đã chứng tỏ khả năng điều nhiệt của ong mật là do gene quyết định. Và đa dạng gene trong đàn càng cao, phạm vi điều chỉnh càng lớn, giúp cho đàn càng thích nghi tốt với môi trường.

B.H. (theo ABConline)