Những giấc ngủ ngắn giúp chim di trú lại sức

Chim hét Swainson.

Vào mùa di trú, các vị khách du lịch đường dài này ăn vào ban ngày và bay vào đêm để tránh những loài thú ăn thịt và tận dụng khí trời êm ả ban đêm. Giống như ở những người mất ngủ trên những chuyến đường dài, giải pháp của chim hét là từ bỏ thời gian rỗi và dùng nó cho những giấc ngủ ngắn.

Các nhà khoa học hy vọng những khám phá của họ sẽ được áp dụng cho những người thường bị mất ngủ - các quân nhân, phi công, lái xe tải, các doanh nhân hay phải đi xa, những người làm việc ca đêm, những người thường phải bay qua các múi giờ hoặc làm việc trong thời gian kéo dài. Theo ước tính, có khoảng 25-35 triệu người dân Mỹ chịu chứng khó ngủ và 35 triệu người khác mắc chứng mất ngủ.

Ngủ với một bên bán cầu não.

Bingman, Moore và Thomas Fuchs - sinh viên tốt nghiệp trường Bowling Green là những người nghiên cứu loài chim hét Swainson (Catharus ustulatus). Đó là loài chim di trú có bộ lông màu nâu lục thường kiếm ăn ở các khu rừng tùng bách Alaska, miền nam Canada, bang bắc California, Michigan, New England và Newfoundland (Mỹ).

Vào mùa thu, loài chim hét bay đi rất xa, đến Peru và Ecuador - nơi chúng trú đông - một quãng đường dài tối thiểu 4.800 km, phải bay không nghỉ suốt 16 tiếng qua vịnh Mexico. Loài chim này là những đối tượng thí nghiệm đặc biệt thuận lợi. Một điều ngẫu nhiên là các chú chim hét có những hành vi di trú ngay cả khi chúng chưa bao giờ rời khỏi phòng thí nghiệm. Trong chiếc lồng tròn "chúng nhảy nhót hướng về phía Nam nếu là vào mùa thu và về phía Bắc nếu là vào mùa xuân", Bingman nói.

Vào những mùa không đi di trú, loài chim này hoạt động vào ban ngày và ngủ vào đêm. Nhưng khi mùa thu đến và ngày trở nên ngắn hơn, những chú chim này bắt đầu ăn nhiều hơn - tăng cân trước khi di trú - và có những biểu hiện của "tình trạng không ngủ được về đêm". Vào thời kỳ đó chúng nhảy nhót suốt đêm. Theo Bingman, thực tế loài chim này không ngủ theo mùa. "Chúng là hiện thân của chứng mất ngủ tự nhiên".

Những giấc ngủ ngắn trong khi đang bay?

Các động vật khác đã tiến hóa hình thức ngủ cho phù hợp với lối sống của chúng. Cá heo và loài chó biển lông được gọi là loài động vật ngủ bằng một bán cầu não: Chúng tiếp tục bơi và thở trong khi một nửa não bộ của chúng ngủ và nửa còn lại vẫn hoạt động.

Giả thuyết ban đầu cho rằng, loài chim hét Swainson cũng dùng phương pháp ngủ một bán cầu não, một hình thức ngủ đã được quan sát thấy ở nhiều loài chim: một mắt nhắm còn mắt kia vẫn mở. Giả thuyết này cho rằng chim bay được với những quãng đường lớn là nhờ vào việc ngủ luân phiên từng bên não bộ của chúng. Nhưng sau khi thực hiện một số thí nghiệm sơ bộ, Bingman cho rằng cách ngủ này không phải là phương thức chính mà chim hét dùng để xử lý việc mất ngủ. Thay vì thế, chúng thay đổi thói quen hằng ngày vào mùa di trú: chúng ít hoạt động hơn và ngủ lơ mơ. "Chúng có thể để cho mắt xếch lên và xù lông ra - một dấu hiệu của việc ngủ lơ mơ". Cách thức ngủ này rất hiếm gặp vào mùa không di trú. "Chúng tôi cho rằng những giấc ngủ ngắn này rất quan trọng trong việc chiến đấu với tình trạng mất ngủ. Có thể chúng có những giấc ngủ cực ngắn trong khi bay".

Để có thời gian dành cho những giấc ngủ dạng này, chim hét phải từ bỏ những việc mà Bingman mô tả là hoạt động khám phá hoặc chơi đùa nhảy nhót.

Khoa học và Đời sống (theo Discovery)