Uranium nghèo nằm lại Iraq có nguy hiểm hay không?

Nhiều thành phố, làng mạc của Iraq đã bị bom đạn phá hủy.

Liên Hợp Quốc và các nhà khoa học thế giới đang lập kế hoạch khảo sát chiến trường ở Iraq để tìm hiểu tác động của tàn dư vũ khí Mỹ đối với sức khoẻ và môi trường. Hàng nghìn tấn bom đạn chứa uranium nghèo đã đổ xuống đất nước vùng Vịnh này trong hơn 4 tuần qua.  

Mảnh vỡ của đạn xuyên phá hiện nằm rải rác ở lưu vực và vùng phụ cận giữa 2 con sông Tigris và Euphrates - nơi phần lớn dân Iraq sinh sống. Mảnh đạn uranium nghèo cũng có thể ẩn trong mình các binh sĩ và thường dân bị thương.

Uranium nghèo là một sản phẩm phụ của quá trình làm giàu quặng phóng xạ để chế tạo các đầu đạn và thanh nhiên liệu hạt nhân. Nó chính là chất thải kim loại nặng gấp đôi chì và có độ phóng xạ bằng 60% so với uranium ở trạng thái tự nhiên.

Các loại đạn làm từ uranium nghèo có thể xuyên phá xe tăng và các công trình kiến trúc kiên cố mà loại đạn thường không làm được. Mảnh vỡ của chúng nóng chảy, khiến mục tiêu bùng cháy. Xe tăng, chiến xa Bradley và máy bay phản lực A-10 của Mỹ đều được trang bị đạn uranium nghèo. Một số tên lửa cũng chứa loại vật liệu này.  

Các nghiên cứu y học chưa làm sáng tỏ mối liên quan trực tiếp giữa việc tiếp xúc với uranium nghèo và bệnh tật ở con người. "Con người chỉ bị ảnh hưởng khi thực sự tiếp xúc với một lượng lớn uranium nghèo. Nếu tiếp xúc với một lượng nhỏ thì không sao", tiến sĩ Michael Kilpatrick, quan chức y tế cao cấp của Lầu Năm Góc, nói. Tuy nhiên, các chuyên gia không thống nhất được thế nào là "một lượng nhỏ".

Viện Nghiên cứu Phóng xạ Quân đội ở bang Maryland (Mỹ) và một số phòng nghiên cứu khác cho biết, mảnh uranium nghèo gắn trong cơ của chuột có thể gây ra các khối u. Tuy nhiên, các nghiên cứu trên người của Tổ chức Y tế Thế giới không phát hiện mối liên quan trực tiếp giữa uranium nghèo với căn bệnh này.

Kết quả nghiên cứu mà Hiệp hội hoàng gia Anh tiến hành trong năm 2002 cho thấy, phần lớn người lính trên chiến trường không bị ảnh hưởng bởi uranium nghèo. Tuy nhiên, điều nguy hiểm là các hạt nhỏ li ti bay trong không khí có thể nằm lại trong xương và thận khi họ thở hoặc ăn uống. Ngoài ra, nguy cơ mắc bệnh ung thư phổi có khả năng cao hơn bình thường.

Trung tâm y tế cựu binh ở thành phố Baltimore (Mỹ) đã lấy hơn 500 mẫu nước tiểu của các quân nhân từng tham chiến ở vùng Vịnh năm 1991 để các chuyên gia về chất độc kiểm nghiệm. Kết quả là 20 mẫu có nồng độ uranium cao hơn bình thường, nhưng nguyên nhân có thể là do uranium tự nhiên có trong thức ăn và nước uống. Tuy nhiên, một số cựu binh Mỹ đổ lỗi một số biểu hiện lạ của hội chứng chiến tranh vùng Vịnh cho uranium nghèo. Hàng chục nghìn quân nhân mắc hội chứng này sau khi trở về Mỹ .

Trong khi một số nghiên cứu được tiến hành không triệt để và cho ra các kết quả mập mờ, nhiều chuyên gia lo ngại rằng uranium nghèo có thể ảnh hưởng đến người dân, đặc biệt là trẻ em nếu kim loại này nằm trong nguồn nước ngầm phục vụ sinh hoạt và tưới tiêu. Brian Spratt, Chủ tịch Ủy ban uranium nghèo của Hiệp hội Hoàng gia Anh, nói: "Đất ở vùng chịu tác động của uranium nghèo có khả năng bị ô nhiễm nặng nề. Chúng ta nên loại bỏ mảnh đạn ra khỏi đất". McDermott - nhà vật lý, nghị sĩ bang Washington - nhận định rằng:

Trước khi chiến tranh Iraq nổ ra, các bác sĩ nước này cho rằng tỷ lệ người mắc bệnh ung thư và trẻ sơ sinh bị dị tật rất cao ở Basra và các thành phố phía nam là do bom đạn Mỹ từ 12 năm trước. Quan chức Iraq khẳng định rằng số bệnh nhân ung thư tăng 50% trong vòng 10 năm, dù họ không tiến hành khảo sát tỉ mỉ.

"Thực tế rằng hầu hết các trận đánh ở Iraq diễn ra ở khu vực đông dân cư khiến tôi thực sự lo lắng", Vala Ragnarsdottir, nhà địa hoá học công tác tại trường Đại học Bristol (Anh), nói. Ông là 1 trong 17 nhà khoa học thuộc 5 nước châu Âu lần đầu tiên tiến hành đánh giá tác động của uranium nghèo ở khu vực Balkans trong năm 2000 theo đề nghị của Liên Hợp Quốc.  

Kết quả điều tra cho thấy không có mối liên hệ trực tiếp giữa đạn dược chứa uranium nghèo và tỷ lệ mắc bệnh hiện nay ở Serbia, Kosovo và Montenegro. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ giới hạn ở 11 khu vực diễn ra chiến sự. Khoảng 12 tấn đạn uranium nghèo đổ xuống Balkans, so với 300 tấn được sử dụng trong chiến tranh vùng Vịnh năm 1991. Con số trong cuộc chiến Iraq vừa qua còn lớn hơn rất nhiều.

Ragnarsdottir nói: "Ở Iraq, nhiều mục tiêu khó diệt bị đánh trúng và vì thế bụi uranium nghèo xuất hiện. Chúng có thể vẫn bay lung tung trong không khí. Tôi nghĩ nguồn nước có thể bị ô nhiễm bởi uranium nghèo tại một thời điểm nào đó".

Lần này, các chuyên gia của Liên Hợp Quốc sẽ lấy mẫu dư lượng uranium nghèo trong đất, nước, không khí và thực vật ở các khu chiến sự. Họ sẽ cần đến thông tin của Lầu Năm Góc để tính toán số đạn dược chứa uranium nghèo đã được sử dụng và toạ độ các mục tiêu cụ thể ở Iraq.  

Đối với nhiều người, uranium nghèo có thể trở thành chủ đề tranh cãi kịch liệt kiểu như chất độc màu da cam mà Mỹ rải xuống Việt Nam. Loại thuốc diệt cỏ này gây ra nhiều vấn đề sức khoẻ nghiêm trọng, ảnh hưởng cả những thế hệ sinh ra sau chiến tranh.

Minh Long (theo CNN)