Tuớc ‘vũ khí’ của chiếc hồ giết người ở Cameroon

Cột nước phun lên khỏi hồ Nyos, cách hồ Monoun khoảng 94 km.

Tới đây, Cameroon sẽ tiến hành loại bỏ nguy cơ gây chết người - khí CO2 - khỏi một trong những chiếc hồ đáng sợ nhất ở nước này - hồ Monoun. Ngày 14/2, người ta sẽ lắp 3 ống dẫn để xả bớt CO2 đang dồn nén dưới đáy hồ, dẫn lên bề mặt.

Nyos và Monoun là những hồ trên miệng núi lửa, hình thành trong quá trình nguội đi của núi lửa và do tích tụ nước mưa. Ở hầu hết các hồ kiểu này, những lớp nước luân chuyển từ trên mặt xuống đáy và ngược lại theo chu kỳ, khiến cho các khí từ lòng đất xâm nhập vào đáy hồ, cuối cùng được giải phóng lên bầu khí quyển.

Tuy nhiên, Nyos và Monoun lại không giống như vậy. Cả hai đều sâu và dốc bất thường, các lớp nước không có sự luân chuyển trên dưới và vì vậy khí độc bị "khóa chặt" tại đáy hồ. Do đó, khi CO2 tích tụ quá nhiều, hoặc khi một tác nhân kích thích (như trượt đất) xảy ra, một lượng lớn nước bề mặt chìm xuống dưới, đẩy nước dưới đáy hồ đi lên. Khí độc từ trạng thái hòa tan sẽ thoát ra ngoài, giống như các bọt khí bung ra khi một chai nước khoáng bị mở nắp.

Những vụ nổ thảm khốc như vậy đã xảy ra với cả hai chiếc hồ: tại Nyos vào năm 1986, giết chết 1.700 người, và tại Monoun vào năm 1984, cướp đi 40 sinh mạng.

Hiện tại, Monoun đang tích tụ một lượng lớn carbon dioxide hòa tan, có thể bùng nổ bất cứ lúc nào và làm ngạt thở dân làng sống ở gần đó. Chiếc hồ này tuy nhỏ hơn Nyos, nhưng nằm gần khu dân cư đông đúc hơn, và có lượng CO2 hòa tan trong nước cao hơn (hiện tại, hồ đã bão hòa 90% khí carbonic). Mặt khác, Monoun cũng kém ổn định hơn so với Nyos: vì khác biệt mật độ giữa đáy và mặt hồ rất nhỏ, nên quá trình đối lưu trên dưới rất dễ xảy ra. Như vậy, tình huống đã trở nên cấp bách, và "rõ ràng là nguy hiểm hơn so với hồ Nyos”, nhà nghiên cứu Michel Halbwachs, Đại học Savoie ở Chambéry, Pháp, nhận định.

Tháng 1/2001, Halbwachs và cộng sự đã lắp đặt một ống dẫn ở hồ Nyos, đủ để giữ cho mức khí trong hồ không tăng lên, nhưng vẫn chưa đảm bảo cho nó thực sự an toàn. Họ cũng dự kiến sẽ lắp đặt một ống dẫn tương tự tại hồ Monoun vào cùng thời điểm đó, nhưng họ chỉ nhận đủ hỗ trợ về mặt tài chính vào cuối năm 2002.

Đến nay, với việc lắp đặt 3 ống dẫn tại hồ Monoun, các nhà nghiên cứu sẽ bơm lượng nước giàu CO2 lên mặt hồ và tại đây, khí từ từ được tách ra khỏi nước, bay đi. Các nhà nghiên cứu cũng tính toán rằng, lần bơm tới đây có thể giữ cho hồ trong trạng thái an toàn khoảng 18 tháng.

Hai vấn đề nữa cần quan tâm khi lắp đặt ống dẫn CO2, đó là hiện tượng nước bị axít hóa (cũng chính vì lý do này mà chiếc ống bơm nước tại hồ Nyos đã phải ngừng hoạt động) và việc bơm CO2 lên mặt nước có thể làm ngạt thở các động vật thủy sinh, như cá sấu hay hà mã.

B.H. (theo NewSci)