Các tân tinh phục hồi rất nhanh sau mỗi vụ nổ

Dữ liệu từ vệ tinh XMM-Newton cung cấp bằng chứng về quá trình bùng nổ của các ngôi sao.

Mới đây, các nhà khoa học đã ngạc nhiên khi phát hiện thấy những ngôi sao bị nổ một phần (các tân tinh) hồi phục nhanh hơn nhiều so với chúng ta tưởng. Sau mỗi đợt bùng phát như vậy, ngôi sao sẽ bắt đầu hồi sinh và chưa đầy 3 năm sau lại tỏa sáng.

Từ lâu, các nhà khoa học đã biết tới hiện tượng bùng nổ của một số loại sao, như tân tinh, siêu tân tinh... Trong số đó, lớn nhất là các siêu tân tinh. Đối với loại sao này, những vụ nổ thường gây ra sự hủy diệt gần như hoàn toàn, chỉ để sót lại một lỗ đen - loại vật chất mà đến giờ vẫn còn là bí ẩn đối các nhà thiên văn.

Nhưng trong vụ nổ của các tân tinh, vật chất không bị tiêu hủy đến cùng kiệt, và ngôi sao sẽ phục sinh sau một khoảng thời gian nào đó. Tuy nhiên cho đến nay, khoa học vẫn chưa biết rõ khoảng thời gian cần thiết cho quá trình hồi phục này.

Tân tinh hoạt động như thế nào?

Tân tinh thực chất là một hệ sao đôi. Ban đầu, chúng là hai ngôi sao hoàn toàn bình thường, níu giữ nhau nhau bằng lực hấp dẫn và cả hai đều tỏa sáng liên tục trong vũ trụ. Tuy nhiên theo thời gian, một trong hai ngôi sao sẽ tàn đi nhanh hơn. Sau khi đốt cháy hết phần lớn vật chất của mình, ngôi sao này chỉ còn lại một khối nhân nhỏ và nóng bỏng, còn được gọi sao lùn trắng.

Kể từ đó, tân tinh bắt đầu rơi vào một chu kỳ phá hủy. Trong chu kỳ này, sao lùn trắng hút vật chất ra khỏi người bạn đồng hành của nó, và “choàng” lên mình những chất khí đánh cắp được. Khi lượng khí đã tích tụ đủ, các phản ứng hạt nhân mãnh liệt sẽ bùng lên, gây ra một vụ nổ cực lớn. Vụ nổ này tuy không đủ mạnh để phá hủy sao lùn trắng, nhưng cũng khiến cho nó xẹp xuống như một quả bóng xì hơi. Mặt khác, vụ nổ cũng làm bung ra một luồng vật liệu khổng lồ, chặn đứng dòng chảy khí từ ngôi sao lớn hơn sang sao lùn trắng.

Và quá trình phục sinh cực nhanh của tân tinh

Nhà nghiên cứu Margarida Hernanz, thuộc Viện d'Estudis Espaciales de Catalunya (Tây Ban Nha), đã theo dõi tân tinh V2487 Oph, sau đợt bùng nổ mới nhất của nó vào năm 1998. Khi phân tích dữ liệu từ vệ tinh XMM-Newton của Cơ quan Hàng không Vũ trụ châu Âu (ESA), bà ngạc nhiên nhận thấy chỉ 2,7 năm sau khi vụ nổ xảy ra, ngôi sao lùn trắng lại bắt đầu “đánh chén” người láng giềng của nó. Quá trình phục hồi này nhanh hơn nhiều so với phỏng đoán trước đây của các nhà thiên văn.

Kết quả này đã khiến các nhà khoa học bất ngờ. Vì sau mỗi vụ nổ như vậy, các tân tinh bị mất đi năng lượng gấp khoảng 100.000 lần so với năng lượng do mặt trời của chúng ta giải phóng ra trong 1 năm.

Hernanz cho rằng việc hiểu rõ đặc tính tự nhiên của các tân tinh là một bước cần thiết, tiến tới làm sáng tỏ quá trình tích tụ những hợp chất hóa học trong dải Ngân hà. Ngoài ra, các nhà thiên văn cũng có thể sử dụng tân tinh để đo khoảng cách của các thiên hà (dựa vào độ sáng của nó).

B.H. (theo Cosmi)