Đã sáng tỏ nguồn gốc của ngựa nhà

Những bức tranh trên đá cho thấy người cổ đại đã đánh giá cao loài ngựa

Những mảnh vụn rời rạc của câu chuyện cổ xưa, khi những người nguyên thủy thuần hóa ngựa hoang, nay đã được các chuyên gia “săn lùng gene" lắp ghép lại hoàn chỉnh. Thì ra, ngựa hiện đại ngày nay bắt nguồn không phải từ một, mà là từ nhiều quần thể hoang dã.

Đồng tác giả của nghiên cứu, tiến sĩ Peter Forster của Viện khảo cổ học McDonald, Đại học Cambridge (Anh) nói: “chúng tôi đã tìm thấy dấu vết của các quần thể ngựa hoang hợp nhất lại trong những giống ngựa nhà ngày nay”.

Ông cho biết, các bằng chứng về gene đã cho thấy có tới 77 giống ngựa hoang (từ loài ngựa thảo nguyên châu Mỹ, tới giống ngựa Pony bé nhỏ ở bắc Scotland), đã được các cộng đồng khác nhau trên khắp thế giới “khai hóa”, để lấy thịt, sữa, hoặc để chuyên chở đồ đạc. Nếu đúng, đây quả là một tin tức đáng ngạc nhiên, bởi vì các động vật khác cũng được con người thuần hóa, như gia súc, dê và cừu, thường chỉ bắt nguồn từ một giống mà thôi.

Giống ngựa Pony nhỏ bé của Scotland.

Để có kết quả này, các nhà nghiên cứu đã phân tích gene của hơn 300 con ngựa, thuộc 25 giống nằm rải rác ở 7 quốc gia, trong đó có châu Âu, Morocco và Mỹ. Những mẫu ADN sau đó được so sánh với ADN cổ đại của những con ngựa hoang, sống ở Thụy Điển và Estonia khoảng 2.000 năm trước đây, và những xác ngựa được bảo quản trong băng Alaska có tuổi khoảng 28.000 năm.

Tiếp đó, các nhà khoa học đã tìm hiểu tốc độ đột biến của ADN ty thể qua thời gian (ADN ty thể là loại vật liệu di truyền ngoài nhân, chỉ truyền từ mẹ sang con). Mỗi giống ngựa có một tốc độ đột biến nhất định. Những đột biến này tích lũy lại, cho phép các nhà nghiên cứu truy nguyên nguồn gốc của ngựa mẹ. Theo phép phân tích đó, nhóm khoa học của ĐH Cambridge và những cộng sự người Đức đã tìm thấy có ít nhất 77 con ngựa cái hoang dã là tổ tiên của ngựa nhà ngày nay. Chúng có bộ gene rất khác nhau, chứng tỏ chúng thuộc về nhiều nhóm ngựa hoang riêng biệt trên thế giới.

Bước tiếp theo của nhóm nghiên cứu là chỉ ra thời điểm quá trình thuần hóa bắt đầu. Điều này rất khó khăn, vì các hóa thạch ngựa hầu như không tồn tại cho đến ngày nay. Theo một bằng chứng chắc chắn nhất, người ta đã thấy ngựa được chôn chung với những chiếc xe kéo, chứng tỏ sự thuần hóa phải diễn ra vào khoảng năm 2000 trước Công nguyên. Khoảng năm 1.000 trước Công nguyên, việc thuần hóa ngựa đã trở nên phổ biến khắp châu Âu, châu Á và Bắc phi. Tuy nhiên, một số chuyên gia tin rằng ngựa đã làm bạn với loài người sớm hơn nhiều. Trên vùng thảo nguyên Âu-Á gần Trung Đông, vào giữa năm 4.500 - 2.500 trước công nguyên, ngựa đã có mặt trong những chuyến du cư của người nguyên thủy.

B.H. (theo BBC)