Cá khoang cổ và bài học "vật nào chỗ nấy"

Cá khoang cổ.

Muốn sống yên ổn trong những đám cỏ chân ngỗng biển, cá khoang cổ thường thu nhỏ kích thước lại, để tránh bị kẻ mạnh hơn tống ra khỏi nhà. Và khi bất đắc dĩ phải “nhập gia” mới, nó cũng nhanh chóng hạn chế tốc độ tăng trưởng của mình, miễn sao tránh làm xáo trộn thứ bậc của các chủ nhân ở đây.

Peter Buston của Đại học Cornell ở Ithaca, New Yord đã nghiên cứu những con cá khoang cổ (Amphiprion percula) sống trong các rạn san hô ở Papua New Guinea. Ông nhận thấy ấu trùng của chúng sống trong các tảng phù du. Nhưng khi trưởng thành, chúng phải tìm một đám cỏ chân ngỗng để “an cư”. Trong đám cây tua rua này, chúng sẽ tìm được thức ăn, chỗ trú ẩn và nơi để sinh sản.

Tuy nhiên, thường thì tất cả các đám cỏ chân ngỗng đều đã có chủ. Mỗi đám cỏ chứa một cặp cá lớn, và 4 con cá nhỏ hơn sống lệ thuộc. Trong cái cộng đồng nhỏ bé này, luôn tồn tại một trật tự nghiêm ngặt: cặp cá lớn hơn sẽ sinh sản và thống trị "căn nhà". Con lớn nhất luôn luôn là một con cái, dài khoảng 65 mm (khi được chuyển lên thứ bậc cao hơn kích cỡ cùng giới tính của cá khoang cổ sẽ thay đổi). Trong cuộc sống tù túng như thế, hy vọng duy nhất đối với một cá mới lớn là phải có đôi và trở thành chủ nhà. Nó hy vọng rằng “bề trên” rồi sẽ biến đi nơi khác.

Và khi một con cá bỏ đi, con nhỏ hơn sẽ tăng trưởng với tốc độ nhảy vọt để chiếm lấy vị trí đó. “Đó là một kiểu xếp hàng hoàn hảo”, Buston nhận xét - “không con nào nhảy cách vị trí cả, và cũng không có con các nhỏ nào chuyển chỗ ở. Chúng chỉ chờ đợi kẻ mạnh hơn bỏ đi mà thôi".

Bằng việc thiết lập các nhóm nhân tạo, Buston phát hiện thấy lũ cá có nguy cơ bị đuổi khỏi nhà lớn hơn nếu chúng có kích cỡ tương tự như những con cao cấp. Ngược lại, nếu chỉ nhỏ bằng khoảng 80%, chúng sẽ được các "vị" này khoan dung hơn.

Nhưng tại sao những con sống lệ thuộc này không đi tìm chỗ trống khác trong bãi cỏ chân ngỗng? Nhà động vật học Mark Abrahams của Đại học Manitoba, Canada, giải thích: "Nếu bạn ở trong một đàn lớn, việc di chuyển tới nơi ở mới sẽ có lợi hơn. Nhưng việc dọn nhà giữa các đám cỏ là hết sức nguy hiểm. Và có khả năng bạn sẽ trở thành mồi ngon cho kẻ khác trước khi tìm được chỗ ở mới. Vì thế, cá khoang cổ thường chấp nhận dung thân trong căn nhà với những kẻ mạnh hơn".

B.H. (theo Nature)