Thực vật bắt chước sâu bọ và ngược lại

Hình 1: Ophrys apifera, loài lan dại giống hệt như những con ong cái eureca.

Nếu sâu bọ biết cách ngụy trang thành thực vật để thoát khỏi kẻ thù, thì thực vật cũng có khả năng bắt chước hoặc "hóa trang" thành sâu bọ. Đó là trường hợp của ophrys apifera, một loài lan dại ở châu Âu mà hình dạng, lông tơ và mùi hương của nó giống hệt như những con ong cái eureca. 

Hình 2: Ve sầu Ấn Độ.

Bây giờ, bạn hãy so sánh một loại đậu

Hình 3: bọ que và quả đậu.

của châu Phi (tetrapleura tetraptera) với con bọ que eurycanthea horrida ở New Guinea (hình 3). Hình dáng và cấu trúc của cả hai khá giống nhau, nhất là khi con bọ nằm im. Thật thế, mỗi khi gặp nguy hiểm, bọ que liền giả bộ chết, lúc đó do phản xạ tự nhiên, cơ bắp nó sẽ rắn và cứng như gỗ khiến kẻ thù khó phân biệt được đâu là bọ que, đâu là quả đậu.

"Cặp song sinh giả" này còn có vỏ dai và bền, đặc biệt là rất giống nhau, nhờ cấu tạo từ những phân tử hữu cơ tương tự. Ở thực vật, những phân tử của cellulose liên kết với nhau, hình thành những thớ dài và chắc để tạo nên vỏ thực vật. Sự bảo vệ ấy cũng có hiệu quả như sự kết hợp protein - chitine ở sâu bọ.

Hình 4: châu chấu và lá cây.

 Những đôi cánh và những chiếc lá

Hình 4 là con châu chấu Indonesia và chiếc lá của cây đoạn. Ta có thể thấy, hệ gân và màng của lá cây đoạn giống một cách lạ lùng với cấu trúc màng cánh trước của châu chấu. Chúng đảm bảo cùng một chức năng: di chuyển trong không khí.

Hạt có cánh

Bởi không di động và không biết kêu như động vật, nên người ta thường nghĩ rằng thực vật là những sinh vật thụ động. Nhưng một số loài cây đã phát triển những cơ chế kỳ lạ để khắc phục nhược điểm đó, như một số cây đã biết nhờ vào sức gió để tán hạt. Đó là trường hợp quả của cây đoạn: nó đã dùng lá của chính mình làm cánh. Khi

Hình 5: Cánh của quả thích giống hệt cánh của con bọ lá.

gió tạt quả rụng, nhờ những chiếc cánh này mà hạt có thể xoay tròn rất lâu trong không khí rồi đáp xuống một nơi rất xa cây mẹ.

Đó cũng là trường hợp của cây thích. Chúng có từng hai quả một và mỗi quả có một cái màng ở phía bên làm nhiệm vụ phát tán hạt nhờ sức gió. Cánh của nó với cánh của con bọ lá giống hệt nhau, từ màu sắc, hình dáng đến cấu trúc (hình 5).

Độc tố xua đuổi kẻ thù

Một số loài thực vật chứa độc tố trong vỏ để chống lại sâu bọ và côn trùng phá hoại. Tuy nhiên, không ít côn trùng đã phát triển cơ chế miễn dịch với chất độc của thực vật. Hơn nữa, chúng còn biến độc tố của cây thành chất độc của riêng chúng. Những sâu bọ này thường có màu sắc sặc sỡ nhằm cảnh báo với kẻ thù rằng: ta đây chẳng ngon lành gì đâu, đụng vào là chết.

Số 5: cây thầu dầu Nhật; số 6: con vòi voi.

Đó là dấu hiệu của độc tố. Trong hình bên, số 5 là một thực vật thuộc họ thầu dầu ở Nhật. Cây này nổi tiếng với nhiều độc tố gây ói mửa, tháo dạ, có thể dẫn đến tử vong. Những vết đốm trên lá của nó cũng giống như vết đốm trên cánh con vòi voi (số 6 trong hình bên).

Ngụy trang

Hình 6: châu chấu Amazon.

Nghệ thuật ngụy trang của châu chấu Amazone đã đạt tới mức hoàn hảo. Nhìn bề ngoài, chúng giống hệt như những vết gỉ trên lá của một số loài thực vật (hình 6).

 Kiến Thức Ngày Nay (theo Ca m'intéresse)