Khói thải phương bắc gây hạn hán ở châu Phi

Lượng mưa (màu xanh) ở vùng Sahel trước thời kỳ công nghiệp (trái) và trong thập kỷ 1980.

Khói phun lên từ các nhà máy điện và xí nghiệp ở Bắc Mỹ và châu Âu có thể đã làm rối loạn các hệ thống thời tiết, góp phần gây ra những đợt hạn hán nghiêm trọng ở các quốc gia nghèo khó vùng tây Phi, các nhà khoa học cho biết.

Vùng Sahel (sườn phía nam sa mạc Sahara, gồm 6 nước từ Senegal tới Chad) đã phải chịu những đợt hạn hán tồi tệ nhất trong lịch sử thế giới. Chúng gây ra nạn đói trầm kha và làm suy sụp các quốc gia như Ethiopia, Guinea vào những năm 1980. Trong vòng 40 năm qua, lượng mưa ở vùng này đã giảm xuống từ 20 đến 50 phần trăm.

Nay, nhà khoa học Leon Rotstayn của CSIRO, cơ quan nghiên cứu quốc gia Australia, và cộng sự đã lập một mô hình khí hậu toàn cầu để tìm ra nguyên nhân của tình trạng này. Theo đó, chính những đám mây lưu huỳnh (cùng tro bụi, carbon hữu cơ, amoni và nitrat) sinh ra trong quá trình đốt cháy nhiên liệu hóa thạch ở các nước phương Tây, là thủ phạm.

Theo mô hình này, SO2 di chuyển trong bầu khí quyển tạo ra các sol khí sunphát, trở thành hạt nhân ngưng kết cho các đám mây. Khi có nhiều hạt nhân ngưng kết hơn, những giọt nước trong đám mây trở nên nhỏ hơn bình thường, và phản xạ ánh mặt trời nhiều hơn. Vì thế, bề mặt trái đất ở bên dưới lạnh đi. Trong thập kỷ 80, bán cầu bắc được bổ sung một lượng lớn lưu huỳnh phát thải của các nước phương Tây nên bề mặt trái đất ở vùng này lạnh hơn hẳn so với vùng phía nam. Sự thay đổi nhiệt độ khiến vành đai mưa nhiệt đới chuyển dần xuống phía nam và gây ra hạn hán ở vùng Sahel.

Rostayn cho biết, trong vài năm gần đây, khô hạn ở vùng Tây Phi đã bớt gay gắt hơn, đó là vì đạo luật “không khí sạch” ở Bắc Mỹ và châu Âu đã làm giảm bớt lượng phát thải lưu huỳnh dioxide. Trong khi đó, hiện tượng này lại bắt đầu manh nha ở châu Á, một phần là do quá trình công nghiệp hóa quá nhanh ở Ấn Độ và Trung Quốc.

B.H. (theo NewSci)