Cạnh tranh không phải là động lực chính thúc đẩy tiến hóa

Số thời gian linh trưởng giành cho hợp tác và quan tâm lẫn nhau cao gấp 20 lần giành cho cạnh tranh và gây hấn.

Các nhà khoa học Mỹ vừa đưa ra một luận chứng mới về cuộc sống bầy đàn của linh trưởng. Theo đó, hợp tác và quan tâm  lẫn nhau là cơ sở để phát triển các quan hệ xã hội. Điều này dường như mâu thuẫn với quan điểm cố hữu cho rằng cạnh tranh là động lực chính thúc đẩy sự phát triển.

Paul Garber, ĐH Illinois, và Robert Sussman, ĐH Washington (Mỹ), đã trình bày quan điểm trên trong buổi họp thường niên của Hiệp hội Vì Sự Tiến bộ Khoa học Mỹ, hôm qua (17/2).

Mô hình cũ về sự phát triển các quan hệ xã hội của động vật cao cấp(vượn người và người) cho rằng, gây hấn - cạnh tranh - thỏa hiệp là 3 quá trình cơ bản của quan hệ xã hội bầy đàn, trong đó cạnh tranh là yếu tố thúc đẩy tiến hóa hơn cả. Cạnh tranh ở đây là nhằm chiếm giữ lương thực và duy trì nòi giống. 

Theo đánh giá của Garber và Sussman, mô hình trên còn có quá nhiều lỗ hổng và đến nay vẫn chưa được phê bình thỏa đáng. Hai ông cho rằng, cạnh tranh không phải là hoạt động chính yếu trong quan hệ bầy đàn, và người ta càng không thể xem nó là động lực chính của sự phát triển quan hệ xã hội.

Để phản bác mô hình gây hấn - cạnh tranh - thỏa hiệp, hai nhà khoa học đã phân tích một câu hỏi có tính cơ bản: Linh trưởng giành bao nhiêu thời gian cho quan hệ xã hội, và trong đó, có bao nhiêu phần trăm thuộc loại tình bạn - hợp tác, bao nhiêu thuộc loại gây hấn - cạnh tranh? Quan sát của hai ông cho thấy, linh trưởng trung bình chỉ giành 5% thời gian cho cuộc sống chung với bầy đàn, và trong thời gian này, số lần chúng tỏ ra vui vẻ hợp tác cao gấp 20 lần gây hấn hoặc tranh giành lẫn nhau.

Hai ông viết: "Trong nhiều trường hợp, mệnh đề cạnh tranh là nguyên nhân chính thúc đẩy sự phát triển các quan hệ xã hội tỏ ra không thuyết phục. Thông thường, các quá trình tiến hóa diễn ra rất chậm. Chúng ta khó có thể quan sát được ở mỗi loài các giai đoạn tiến hóa tiêu biểu, mà trong đó, sự cạnh tranh sinh tồn hoặc tranh giành bạn tình đóng vai trò quyết định". Theo hai ông, mâu thuẫn nội tại giữa các cá thể trong cuộc sống bầy đàn được dàn xếp khá ổn thỏa bằng quan hệ hợp tác và sự quan tâm lẫn nhau. Vì thế, sự tiến hóa của động vật cao cấp trên thực tế có liên quan đến tình bạn và hợp tác nhiều hơn là cạnh tranh.

Theo ý kiến của hai nhà khoa học, mô hình cũ sai ở chỗ, sự cạnh tranh thuần túy không giải thích được thỏa đáng các mối liên hệ bầy đàn cũng như chiến lược cộng sinh. Nó càng không giải thích được sự hiện hữu của tình cảm bầy đàn ở động vật cao cấp cũng như tình yêu ở người.

Minh Hy (theo dpa)