Bãi đá kỳ lạ ở Ireland là sản phẩm của núi lửa

Các cột đá hình lục lăng là sản phẩm của quá trình nguội dung nham.

Một vách đá nhô cao hàng chục mét trên bãi biển, với hàng nghìn cột đá lục lăng khít nhau chằn chặn như có bàn tay ai sắp đặt. Đó chính là "Đường đi của người khổng lồ". Nhưng không phải người hay ma quỷ đã tạo nên tuyệt tác này, mà là sự nguội lạnh và hóa rắn của dung nham. Các nhà khoa học phỏng đoán như vậy sau khi thiết lập mô hình giả tưởng trên máy tính.

"Đường đi của người khổng lồ" là một bãi đá bazan có hình lục lăng cao tới 12 m, nằm trên bờ biển hạt Antrim, Bắc Ireland. Trong một nghiên cứu mới đây, Eduardo Jagla (Argentina) và Alberto Rojo của Đại học Michigan (Mỹ) giải thích rằng nó hình thành trong quá trình giải phóng ứng suất của một dòng dung nham. Thứ đá lỏng sền sệt này co lại khi lạnh đi, vì vậy lớp đá rắn bề mặt cùng lúc bị kéo về tất cả mọi hướng. Quá trình này đã tích lũy ứng suất bên trong lòng dung nham, tạo ra các vết rạn. Khi ứng suất tăng lên, các vết đứt gãy xuất hiện để giải phóng áp lực trong lòng nó. Đá bị nứt thành các cột có dạng lục lăng.

Sau khi 40.000 chiếc cột đá được hình thành, các đứt gãy trong lớp đá bên trên tiếp tục ăn sâu xuống lớp đá rắn bên dưới, chạy theo các hướng mới và làm giải phóng ứng suất một cách tối đa. Theo các nhà nghiên cứu, những đứt gãy kiểu này (tạo nên mạng lưới cột lục lăng) giải phóng năng lượng hiệu quả hơn nhiều so với các đứt gãy theo hướng ngẫu nhiên.

Mô hình trên máy

Jagla và Rojo bảo vệ ý kiến của họ bằng những mô hình đứt gãy trên máy tính. Đối tượng thí nghiệm là các lớp hạt (những hạt này được gắn với nhau bằng lò xo, để mô phỏng lực hấp dẫn nguyên tử trong đá). Các nhà nghiên cứu đã tái tạo việc co ngót và đứt gãy trong một loạt các lớp hạt khác nhau, theo mô hình lan truyền: Điểm đứt gãy ở một lớp bên trên là điểm bắt đầu cho các đứt gãy của lớp bên dưới.

Họ phát hiện ra rằng chúng tạo ra các hình đa giác lớn, chủ yếu là những khối 6 mặt. Hơn nữa, mô hình này còn dự báo chính xác kích cỡ của các cột với số mặt khác nhau.

Điều bí ẩn trong nhiều thế kỷ

Khi "Đường đi của người khổng lồ" lần đầu tiên được báo cáo lên Hiệp hội hoàng gia Anh ở London vào năm 1693, một số người đã tự hỏi liệu có phải con người đã tạo ra những cột đá đều chằn chặn này, bằng cuốc chim và đục. Lời giải thích thực tế hơn được đưa ra vào năm 1771, khi người ta bắt đầu đề cập tới nguyên nhân là sự nóng chảy của dung nham núi lửa.

Những chiếc cột đá tạo thành một cầu thang tự nhiên, chạy dài từ vách núi xuống biển. Tất cả đều có từ 4 đến 8 mặt, hầu hết là 6 mặt. Tính cân đối hình học đến kỳ lạ của chúng đã làm các nhà khoa học lúng túng trong nhiều thế kỷ.

B.H. (theo Nature)