Ngôn ngữ được chuyển từ não bộ thành lời như thế nào?

Chấm đỏ là các khu vực não bộ hoạt động mạnh khi nói. Ảnh chụp từ sau gáy và chính diện.

Đến tuổi trưởng thành, trung bình một người nói khoảng 50 triệu từ. Vì thế, nói đã trở thành một kỹ năng mà con người tập luyện nhiều hơn cả. Tuy nhiên, đến nay người ta vẫn chưa biết gì về cơ chế chuyển tải thông tin từ não bộ thành lời.

Nhóm nghiên cứu Willem Levelt thuộc Viện Max Planck về tâm lý ngôn ngữ (Đức) đã dành nhiều năm để nghiên cứu vấn đề trên. Mới đây, họ giới thiệu một mô hình giải thích quá trình chuyển thông tin từ não bộ thành lời dựa trên kết quả của hàng loạt thực nghiệm về ký ức, trí nhớ, khả năng cũng như định kiến ngôn ngữ của con người.

Theo Levelt, có hai cơ chế quan trọng trong việc tích lũy và chuyển tải ngôn ngữ, đó là sự lựa chọn vốn từ (lexical selection) và mã hóa âm điệu (form encoding).

- Lựa chọn vốn từ: Giả sử khi bạn muốn nói về con ngựa chẳng hạn, thì cơ chế lựa chọn sẽ được huy động giúp bạn tìm trong kho từ vựng khái niệm ngựa. Quá trình này kéo dài nhiều nhất là 0,6 giây. Thời gian này "kéo" từ con ngựa ra khỏi mặt bằng khái niệm "động vật", và phân biệt "ngựa" với các con vật gần giống như "trâu", "bò", "la"...

- Mã hóa âm điệu: Sau khi đã lựa chọn được từ thích hợp (ngựa), não bộ sẽ chuyển qua cơ chế mã hóa âm điệu. Ở đây, các mã âm [ng], [ư], [ưa], [ựa]... sẽ được gọi ra từ bộ nhớ các âm chuẩn (khoảng 0,04 giây). Tiếp theo, não bộ sẽ kết hợp các âm này lại, tạo thành hợp âm [ng...ự...a] (khoảng 0,025 giây). Cơ chế này cũng giúp phân biệt giữa ngựa và các từ có âm gần giống ngựa như ngưa, ngữa, ngửa... để tìm ra chính xác từ ngựa, đúng với hình dung của con người về con ngựa thật. [1]

Như vậy, mọi từ do con người nói ra đều được "lọc" qua hai cơ chế trên. Quá trình này xảy ra nhanh và chính xác kỳ lạ. Trung bình, trong một nghìn từ do con người nói ra chỉ có một từ bị sai lệch về nội dung hoặc âm điệu.

Minh Hy (theo dpa)

Chú thích:[1] Nghiên cứu được thực hiện trên tiếng Đức: Pferd (ngựa) rất dễ bị phát âm nhầm thành Herd (bếp lò), Pferch (bãi thả, phân) hoặc Pfiff (tiếng còi).