Đi tìm loại truyện 'đến thượng đế cũng phải cười'

Điều gì làm chúng ta cười?

Người Anh vẫn tự hào về kiểu hài hước lạnh giá của họ, nhưng những người thuộc nền văn hoá khác lại thấy khó hiểu. Điều đó làm buồn lòng các nhà khoa học nước này, vì vậy họ quyết định nghiên cứu để tìm ra mô hình truyện khôi hài đa quốc gia, với hy vọng sẽ làm cả thế giới phải vỡ bụng vì... cười.

Cách đây gần 30 năm, những "con nghiện" truyện cười danh tiếng nhất nước Anh đã ngồi lại và thống nhất với nhau rằng, một câu chuyện nào đó có thể làm một nhóm nhỏ cười lăn lộn, nhưng lại không có tác dụng gì với các nhóm khác. Điều đó liên quan tới sự khác biệt về ngôn ngữ và văn hoá giữa các khu vực. Tuy vậy, ở nhóm hài Monty Python (Anh), người ta kể một huyền thoại như sau: Hồi chiến tranh thế giới thứ hai, một sư phụ về truyện cười lưu lạc ra một hòn đảo. Ở đó tiên sinh đã sáng tạo ra câu chuyện "hài nhất thế giới". Chuyện buồn cười đến nỗi sau khi đọc lên, chính tiên sinh đã ôm bụng cười lăn lộn. Tiên sinh cứ cười mãi, bò ra mà cười, cười đến kiệt sức. Đến lúc chết, người ta vẫn còn thấy tiên sinh cười. Câu chuyện bằng tiếng Đức, và khi nó được truyền qua các trại lính Đức, thì cả sĩ quan và lính tráng đều đè lên nhau mà cười. Hậu quả là họ không còn làm gì được nữa ngoài việc cười... đến đứt ruột. Cuối cùng quân đội Anh đã chiến thắng.

Tất nhiên đó là một chuyện cười, nói đúng ra, một "giấc mộng về truyện cười". Có điều đây không phải là giấc mộng tầm thường. Thực tế, nó trực tiếp hậu thuẫn cho một ý tưởng kỳ diệu: Có thể có những mẫu truyện cười, áp dụng được cho mọi nơi mọi lúc, khiến ai nghe cũng phải cười được không? Khi đặt câu hỏi đó vào năm 1974, Monty Python đã khai sinh ra khái niệm "truyện cười đa quốc gia " - tức là có thể áp dụng cho dân chúng của mọi nền văn hoá.

Theo nhà tâm lý Richard Wiseman, Đại học Hertfordshire (Anh), truyện cười ảnh hưởng sâu rộng tới cuộc sống cộng đồng. Đa số truyện mang đậm tính tâm lý khu vực. Tuy vậy, vẫn có những truyện có thể áp dụng cho nhiều nền văn hoá khác nhau mà không hề giảm tác dụng.

Trong một buổi họp báo của BBC, Wiseman cho biết, ông đang ráo riết chuẩn bị cho một diễn đàn "Sáng tác truyện cười" trên Internet, nhằm thu hút nhân tài để cho ra đời các mẫu truyện cười đa quốc gia. Những truyện thành công nhất sẽ được đem ra thử nghiệm cho đại chúng. Wiseman dự định sẽ mời các tay hề chuyên nghiệp đọc những truyện này, đồng thời sẽ đặt máy đo hoạt động não của khán giả, nhằm xác định "phản ứng" của não bộ khi nghe truyện cười.

Các chuyên gia tâm lý đánh giá cao ý tưởng của Wiseman. Trước nay, người ta vẫn chưa xác định được các "cơ chế gây cười" trong não bộ, tuy họ biết rằng, sự hài hước là điều không thể thiếu trong cuộc sống. Nếu tìm ra những mẫu truyện cười có thể áp dụng cho mọi nền văn hoá khác nhau, cũng như tác động của chúng đến não bộ, Wiseman hy vọng sẽ giải đáp được "bí ẩn của sự hài hước".

Minh Hy (theo dpa)