Tục 'gái theo chồng' dẫn tới sự khác biệt về gene đàn ông

Trẻ em bộ tộc Lisu, miền Bắc Thái Lan.

Sau khi cưới, đàn ông thường ở lại nhà ông bà tổ tiên. Qua nhiều thế hệ, nhiễm sắc thể Y truyền từ bố qua con trai, cháu trai... bị cô lập trong một khu vực, dẫn tới sự khác biệt về gene của đàn ông ở các vùng. Nhưng với phụ nữ, khi đi lấy chồng nơi xa, họ đã vô tình nhân rộng các vật liệu di truyền đặc hữu.

Đứa con ra đời là sản phẩm từ trứng của mẹ và tinh trùng của người cha. Ở trứng, ngoài vật liệu di truyền trong nhân, còn có vật liệu di truyền ngoài nhân, nằm trong các ty thể. Vật liệu di truyền này được truyền từ mẹ cho các con, dù trai hay gái. Nhưng đàn ông thì không thể truyền được vật liệu này vì họ chỉ "góp phần" bằng tinh trùng. Còn phụ nữ lại truyền được vật liệu này cho các con, cháu. Vì thế, vật liệu di truyền trong ty thể chỉ truyền cho các phụ nữ trong dòng họ mà thôi.

Do người phụ nữ thường phải rời gia đình đi lấy chồng ở nơi khác, sự pha trộn qua nhiều thế hệ đã khiến hệ gene của họ là khá đồng nhất ở các vùng khác nhau.

Khi nghiên cứu ADN của một số bộ tộc ở miền Bắc Thái Lan, các nhà sinh học thuộc Viện Max-Planck (Đức) phát hiện, ở các tộc theo chế độ phụ hệ, nhiễm sắc thể Y giữa những người đàn ông trong một tộc khá giống nhau, nhưng lại khác rất nhiều so với các tộc kia. Trong khi đó, ty thể của phụ nữ (được di truyền từ mẹ qua con) giữa các tộc lại khá giống nhau. Ở một vài tộc khác theo chế độ mẫu hệ, kết quả hoàn toàn ngược lại.

"Người ta vẫn nghĩ rằng, sự biến đổi về gene là kết quả của quá trình tiến hoá lâu dài, nhưng nghiên cứu của chúng tôi cho thấy, điều đó có liên quan tới sự khác biệt về phong tục tập quán giữa các vùng", Stoneking nói.

Mấy nghìn năm gần đây, nhân loại chủ yếu theo chế độ phụ hệ. Hầu hết phụ nữ theo về sống ở quê chồng (Hiện nay, 70% phụ nữ trên thế giới về nhà chồng). Theo Stoneking, vì mang theo ty thể di truyền khá giống nhau, nên phụ nữ sống hoà đồng và ít kỳ thị chủng tộc hơn. Ngược lại, đàn ông rất thích nhấn mạnh về "giống" của mình và phân biệt với các giống khác. Điều này giải thích truyền thống giữ giống thái quá ở một số bộ tộc. Theo đó, người con trưởng có nghĩa vụ ở lại nhà của bố mẹ đẻ, và phải sinh được con trai nối dòng.

Minh Hy (theo dpa, Nature)