Trở thành 'phòng thí nghiệm sống' vì bị thủng dạ dày

Ảnh: Sức Khỏe & Đời Sống.

Một phát đạn xuyên bụng đã biến Alexis St Vincent (sống ở Mỹ thế kỷ 19) thành "phòng thí nghiệm sống" trong gần chục năm. Bác sĩ có thể quan sát những điều xảy ra trong dạ dày của Vincent trong khi anh vẫn sống khỏe mạnh.

Một ngày đẹp trời tháng 6 năm 1822, bác sĩ William Beaumont được khẩn cấp mời tới đảo Mackinac (Chicago) để cấp cứu cho một nạn nhân mới bị thương. Đó là một thanh niên Canada gốc Pháp chuyên nghề bắt thú lấy lông, da bán làm áo. Anh đang giao hàng tại một cửa tiệm thì bị trúng viên đạn cướp cò từ súng của một nhà buôn. Viên đạn xuyên qua thành bụng vào dạ dày.

Khi tới nơi, bác sĩ Beaumont đã cấp cứu, băng bó vết thương và điều trị người bệnh một cách chu đáo với phương tiện rất eo hẹp. Bệnh nhân Alexis St Vincent được cứu sống, nhưng phần trên của dạ dày lộ miệng ra ngoài da. Bệnh nhân không chịu tới bệnh viện để bác sĩ khâu kín. Khi lành, một miếng thành dạ dày lòi ra ngoài, rủ xuống che miệng dạ dày lộ thiên, tránh được sự xâm nhập của tác nhân có hại.

Bác sĩ Beaumont đề nghị Vincent về giúp việc nhà với mình để được tiếp tục chăm sóc, vì nó rất dễ biến chứng, ảnh hưởng trầm trọng tới toàn cơ thể. Bệnh nhân đồng ý.

Trong 8 năm, Vincent đã đóng vai một phòng thí nghiệm sống cho các nghiên cứu quan sát của bác sĩ Beaumont. Ông đã có nhiều cơ hội ghé mắt qua lỗ rò, nhìn rõ mọi sự việc xảy ra trong dạ dày, từ sự co bóp tiêu hóa thức ăn tới sự tiết ra các dịch vị. Ông thấy thành dạ dày có màu đỏ nhạt mịn như nhung với lớp chất nhờn óng ánh phủ lên trên. Bỏ miếng bánh mỳ vào đó, từ thành dạ dày tiết ra cả trăm giọt chất lỏng.

Nhúng từng miếng vải vào dạ dày, bác sĩ Beaumont lấy ra một dung dịch lỏng để phân tích và thấy có chất acid chloric rất mạnh. Bỏ một miếng thịt vào dung dịch rồi hâm nóng lên bằng nhiệt độ trong dạ dày Vincent, ông thấy sau 40 phút, mặt miếng thịt bắt đầu tái đi. Sau 2 giờ, các mô liên kết tan rã, các thớ thịt tách rời và sau 10 giờ, miếng thịt hoàn toàn biến dạng. Bỏ một miếng xương sườn heo vào dung dịch, miếng xương tan rã sau một tháng.

Bác sĩ Beaumont cũng thấy khi Vincent giận dữ, thức ăn nằm lại trong dạ dày lâu hơn. Đây là nhận xét đầu tiên về việc tâm trạng ảnh hưởng tới sự tiêu hóa.

Bác sĩ Beaumont đã ghi lại 238 kết quả nghiên cứu trong tác phẩm phát hành năm 1833 của mình. Một thế kỷ sau, sách được danh y Harvey Cushing ca ngợi là tác phẩm y khoa cổ điển rất có giá trị cho nền y học Mỹ.

Sau 8 năm, Vincent về đoàn tụ với gia đình ở Canada và sống bình an tới tuổi 80, sinh tới 17 người con. Vincent rất mạnh khỏe, làm nghề chặt củi và vẫn mang lỗ rò dạ dày tưởng như đã lấy đi mạng sốngcủa ông 48 năm về trước Chẳng bao giờ ông nghĩ rằng tên tuổi của mình lại được nhắc tới trong lịch sử y học với chiếc dạ dày có cửa sổ.

Dạ dày - "tổng kho" hình chữ J

Thực ra, dạ dày không chỉ tiêu hóa mà còn tạm thời dự trữ thực phẩm. Nhờ đó, con người chỉ cần ăn mỗi ngày ba bữa, mặc dù cơ thể liên tục cần được cung cấp chất dinh dưỡng.

Phần đầu của dạ dày ở ngay dưới trái tim, phần còn lại nằm sau mấy xương sườn cuối, về phía trái của bụng.

Khi trống rỗng, dạ dày có hình dạng một trái bong bóng xẹp hơi hoặc hình chữ J dài khoảng 40 cm. Khi căng, nó phình như hạt đậu, dài 20 cm, rộng 10 cm và có thể chứa 1,2 lít.

Trong dịch dạ dày có axit hydrochloric, một axit rất mạnh có thể làm mềm các mô liên kết của thức ăn và tiêu diệt vi sinh vật có hại. Bác sĩ Beaumont và một vài nhà khoa học trước đó đã chứng minh, axỉt này có thể làm tan một lưỡi dao cạo râu mỏng hoặc hủy hoại nhiều tế bào. Nhưng nó lại không gây ra tổn thương nào cho chính dạ dày vì nhiều lý do: Lớp niêm mạc có chất nhầy mang tính kiềm, giúp trung hòa axit; thực phẩm ăn vào cũng làm loãng axit; tế bào thành dạ dày thay đổi mỗi 3 ngày nên dù bị ăn mòn cũng có ngay các tế bào thay thế.

Mỗi ngày có chừng 2-2,5 lít dịch vị được sản xuất. Chúng ta chỉ ngửi hoặc nhìn thấy món ăn hấp dẫn là não bộ đã gửi tín hiệu cho dạ dày để bắt đầu tiết dịch vị. Dù không tiếp nhận thực phẩm, cơ quan này vẫn tiếp tục co bóp và tạo ra cảm giác đói.

Thời gian lưu lại trong thực phẩm thường là 2 - 6 giờ. Thực phẩm thuộc nhóm carbon hydrate (tinh bột, đường) lưu lại ngắn nhất, tiếp đến là nhóm đạm và lâu nhất là chất béo. Thức ăn lỏng tiêu hóa nhanh hơn thức ăn đặc. Nước uống hầu như chỉ lướt qua một lúc rồi chảy xuống ruột. Tốc độ lưu trú của thức ăn trong dạ dày cũng chịu ảnh hưởng của thời tiết, độ nóng lạnh của món ăn, tâm trạng con người.

Mặc dù không bị làm hại bởi dịch vị nhưng dạ dày lại dễ bị loét do loại vi khuẩn H.Pylori. Khi đó, axit trong dạ dày sẽ có cơ hội tấn công các tế bào và khiến vết loét ngày càng lớn.

BS. Nguyễn Ý Đức, Sức Khỏe & Đời Sống